نادر آرمیان

www.naderarmian.ir

گراز
ساعت ٢:٥۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Sus scrofa

نام انگلیسی: Wild boar

نام فارسی: گراز

(بلوچی: خوک، هیخ)(ترکی: دُون غوز)(خوزستان:خَنظیر)(کردی: خوک، خی‌وراز)(مازندرانی: وراز، خی)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/82bd6850-885a-4f7a-ae0f-192de73bf5f4.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/74e7325d-7aab-455b-aac9-5bfaef7a2d18.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/34df3784-2b4b-4506-9a0a-026e18c6fd8d.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/1b42bd40-27eb-4986-8bdf-2601d9558ec8.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/369f93bb-401b-4369-9609-56ef652a8e59.jpg

گراز، پارک ملی گلستان

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/8e48d36a-1fcd-475b-abba-68238c979d79.jpg

گراز، شهرستان دولت آباد

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/9edf8d2f-0aec-4f15-bec8-5345fca250e2.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/c67d595f-3638-4898-a0b5-4e20f49d34c9.jpg

گراز، البرز مرکزی

مشخصات: جثه‌ی بزرگ وگردنی کوتاه و کلفت دارد. چشم‌ها ریز، پوزه‌ دراز و استوانه‌ای شکل است که در نوک نعلبکی مانند سوراخ‌های بینی قرار دارند. دندان‌های نیش در نرها رشد بسیار زیادی کرده‌اند. (رکورد بلندترین دندان 29 سانتی‌متر و مربوط به پارک ملی گلستان است) دندان‌های نیش بالا به طرف بیرون و بالا متمایل است و گاهی اوقات به صورت نیم دایره در می‌آیند. این دندان‌ها در ماده‌ها بسیار کوتاه‌ترند. موها بلند و زبر به رنگ قهوه‌ای تا خاکستری‌اند، موهای بچه‌ها نرم و با نوارهای زرد و قهوه‌ای در ناحیه پشت و پهلوها است.

اندازه‌ها: طول سروتنه 100 تا 180 سانتی‌متر، دم 15 تا 20 سانتی‌متر، ارتفاع 90 تا 110 سانتی‌متر، وزن 50 تا 300 کیلوگرم.

زیستگاه: در اکثر زیستگاه‌ها زندگی می‌کند. مناطق پر آب با پوشش گیاهی بلند را ترجیح می‌دهد. در مناطق خشک اغلب در داخل گزستان‌ها ساکن می‌شود. غالباً در یک مکان ثابت نیست و با توج ه به پوشش گیاهی، مواد غذایی و امنیت زیستگاه، محل خود را تغییر دهد.

پراکندگی: در اکثر مناطق کشور مشاهده می‌شود.

پراکنش‌ جهانی: اروپا، شمال غربی آفریقا و آسیا.

عادات: در مناطقی با امنیت کافی روز و شب فعال است. در مناطق ناامن فقط شب‌ها ظاهر می‌شود. به صورت اجتماعی زندگی می‌کند. ماده‌ها غالباً با نوزادان و بچه‌های سال قبل و نرها به صورت تک یا در مجاور یکدیگر دیده می‌شوند. در پارک ملی گلستان گاهی گله‌های 40 تایی گراز مشاهده می‌گردد. اساس جمعیت یک گله گراز را ماده و بچه‌هایش تشکیل می‌دهد، پس از اینکه بچه‌ها از شیر گرفته می‌شوند دو تا سه گروه فامیلی گردهم می‌آیند و این پایداری تا زمانی که سال بعد جفت‌گیری شروع شود ادامه دارد. گراز شناگر ماهری است (در خوزستان عرض رودخانه کارون را شنا می‌کند)، حس بویایی بسیار قوی است، می‌تواند مواد غذایی موجود در زیر زمین را با استفاده از حس شامه پیدا کنند. آنها در جست‌وجوی غذا مسافات طولانی را طی می‌کنند.

غذا: همه چیز خوارند. رژیم غذایی بستگی به منابع غذایی قابل دسترس دارد ولی مواد گیاهی را ترجیح می‌دهند. در فصل تابستان و پاییز اغلب در اطراف درختان میوه داری نظیر بلوط و مزارع صیفی‌کاری مشاهده می‌شوند، ولی زمستان‌ها غالباً از ریشه گیاهان تغذیه می‌کنند. گرازها به خوردن قارچ علاقه زیادی دارند. آثار زمین‌های کنده شده توسط گراز در اغلب مناطقی که این حیوان زندگی می‌کند دیده می‌شود. گرازها از مواد حیوانی نظیر کرم‌ها، لارو حشرات، تخم و جوجه پرندگان، لاشه حیوانات و زباله‌های انسانی نیز تغذیه می‌کنند و صبح زود به پناهگاه امن خود باز می‌گردند. در منطقه بافت کرمان گرازها رد یک شب فاصله 15 کیلومتری بین پناهگاه خود در یک منطقه کوهستانی و مزرعه هندوانه را طی کرده و پس از ایجاد خسارت مراجعت کرده بودند.

تولید مثل: معمولاً دراواخر پاییز و اوایل زمستان جفت‌گیری می‌کنند. نرهای قوی چند ماه را در اختیار می‌گیرند و با همه آنها جفت‌گیری می‌کننند. مدت آبستنی حدود 4 ماه اس. 4 تا 8 و گاهی بچه می‌زایند. ماده‌ها قبل از زایمان گودال کوچکی حفر می‌کنند و سطح آن را با برگ و علف می‌پوشانند. نوزادان نسبت به نوزادان سایر سم‌داران کوچک‌ترند. معملاً پس از 12 تا 14 ساعت و گاهی پس از چد روز لانه را ترک می‌کنند. دو تا سه ماه شیر می‌]وردند. در یک سالگی بالغ می‌شوند. گرازها از اجداد خوک اهلی هستند و می‌ٱوانند با آنها جفت‌گیری کنند. آثار خوک اهلی در تمدن‌های 8500 سال قبل از بین‌النهرین و یونان مشاهده شده است. طول عمر گراز حدود 20 سال است.

وضعیت فعلی: دشمنان طبیعی زیادی نظیر پلنگ، خرسع‌گرگ، سیاه گوش دارد. گرازها نسبت به بیماری‌هایی مانند تب برفکی بسیار حساس‌اند، تاکنون چند مورد شیوع این بیماری در پارک ملی گلستان مشاهده شده است که هر بر کاهش شدید جمعیت این حیوان را در پی داشته است. با وجود این به علت تطابق با محیط‌های مختلف، استفاده از مواد غذایی متنوع، قدرت استتار خوب، زیاد بچه و نز شکار محدود و عدم استفاده از گوشت و پوست حرام شده آن علاوه بر اینکه خطری جدی نسل‌شان را تهدید نمی‌کند بلکه در برخی از مناطق نظیر پارک ملی بمو در فارس و یا منطقه حفاظت شده حرا در هرمزگان که قبلاً گراز وجود نداشت در حال حاضر مشاهده می‌گردند.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/گراز.htm


 
کل و بز
ساعت ٢:٥٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Capra aegagrus

نام انگلیسی: Wild Goat

نام فارسی: کل و بز

(بزوژ و پازن، بزکوهی)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/f4bffb2d-171c-44ba-8834-4613c260e255.jpg

کل و بز

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/cb304121-d22b-47cc-b583-a531f41a740b.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/23837126-c568-4df1-aa93-b75e91466503.jpg

کل و بز، منطقه حفاظت شده پرور

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/0e3380c2-4f08-4524-921f-07858b75803a.jpg

کل و بز، ارتفاعات دو خواهران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/b18a67b7-b295-4578-bffe-b81fb039b02f.jpg

کل و بز، منطقه حفاظت شده پرور

(اراکی: تکه گچی) (بلوچی: گردوپاچین) (ترکی: تَکِه، گچی) (ترکمنی: داغ تکه سی) کردی: بُزنَه چی وی، بزنه کی وی، ری) (کرمانی: بزونری) (لری: ساو‍ِرین)

مشخصات: جثه‌اش بزرگ‌تر از اهلی است. برخی از محققان در رده بندهای اخیر آن را با نام (chirrcus) که نام علمی بز اهلی نیز می‌باشد ذکر نموده‌اند بر اساس مشاهدات انجامشده و پراکندگی آن در کشورهای مجاور، کل و بزهای ایران می‌توانند شامل دو زیر گونه باشند. زیر گونه (C.a.aegagrus که در اکثر مناطق کشور به جز جنوب شرقی کشور زندگی می‌کنند. در این زیر گونه شاخ‌ها کلفت و گره‌های روی آن کاملاً مشخص‌اند. زیر گونه دیگر (C.a.blythi) است که درنواحی جنوب شرقی زندگی می‌کند. این زیر گونه جثه‌ای کوچک‌تر، شاخ‌های نازک‌تر و رنگ روشن‌تری دارد.

درکل و بزها، نرها که کل نامیده می‌شوند شاخ‌های بنلد و شمشیر مانندی دارند (بلندترین شاخ مربوط به پناهگاه حیات‌وحش بیستون است که 152 سانتی‌متر طول دارد و رکورد جهان محسوب می‌شود). بر روی شاخ‌ها گره‌هایی وجود دارد که مشخص کننده رشد سالیانه و سن حیوان است. شاخ بزها نسبت به شاخ کل‌ها بسیار کوتاه‌تر است. رشد شاخ در سال‌های اولیه زیاد است ولی معمولاً از حدود هفت سالگی به بعد کم می‌شود. در فصل زمستان رشد شاخ‌خا تقریباً متوقف می‌گردد ولی گره‌ها رشد می‌کنند و بزرگ می‌شوند. رنگ موها در بزها و کل‌های جوان قهوه‌ای متمایل به خاکستری و درکل‌های مسن به خصوص در فصل زمستان نخودی رنگ است. کل‌های بالغ ریش بلند و سیاهی دارند و بر روی پشت و شانه آنها نوار تیره‌ای وجود دارد که در ناحیه سینه پهن شده و به صورت طوق در می‌آید. رنگ موهای جلوی دست‌ها و پاها و موهای دم سیاه رنگ است. همچنین در جلوی دست‌ها ناحیة بدون مو و پینه مانندی وجود دارد. کوتاه بودن دست و پا، سنگین بودن قسمت جلویی بدن و ساختمان خاص سم‌ها، آنها را قادر ساخته که به آسانی در شیب‌های تند مناطق صخره‌ای تردد نمایند.

اندازه‌ها: طول سر و تنه 120 تا 150 سانتی‌متر، دم 12 تا 17 سانتی‌متر، ارتفاع 65 تا90 سانتی‌متر، وزن 30 تا 120 کیلوگرم.

زیستگاه: از صخره‌های ساحی منطقه خفاظت شده نایبند در استان بوشهر تا ارتفاعات حدود 4000 متری رشته کوه‌های البرز و زاگرس و مناطق صخره‌ای واقع در جنگل‌های خزری.

پراکندگی: در تمام مناطق کوهستانی کشور که دارای آب و امنیت کافی باشد مشاهده می‌گردد.

پراکنش جهانی: از جزیره کرت تا قفقاز، پاکستان، ترکمنستان و عربستان.

عادات: روزگرد است، ولی گاهی شب‌ها نیز به چرا می‌رود. به صورت اجتماعی زندگی می‌کند. معمولاً بزها، بزغاله‌ها و کل‌های جوان با هم و جدا از دسته کل‌های مسن زندگی می‌کنند. گاهی اوقات کل‌های پیر از گله جدا شده، در سوراخ‌ةا و صخره‌های صعب العبور ساکن می‌شوند که اصطلاحاً به آنها «کل خوس» می‌گویند. در پاییز، که فصل جفت‌گیری است، گله‌های کل و بز با هم مخلوط می‌شوند. این حیوانات در موقع احساس خطر صدای سرفه مانندی شبیه «پیرک» می‌دهند ولی صدای اصلی آنها شبیه بع‌بع بز است. در شکمبه برخی از آنها گلوله کوچکی از جنس پوست و مو وجود دارد که به آن «پادزهر» می‌گویند و برای آن ارزش دارویی قائل هستند.حس پویایی، شنوایی، و بینایی قوی است. وابستگی شدیدی به مناطق صخره‌ای صعب‌العبور دارند. هیچ حیوانی قادر به تعقیب و گرفتن آنها در مناطق صخره‌ای نیست. در فصل پاییز به خوبی چرا نموده و چاق می‌شوند. (عده‌ای نام پازن را مترادف پاییز زن که بهترین فصل شکار این حیوان است می‌دانند ولی برخی دیگر بر این باورند که نام پازن به این علت است که حیوان در موقع احساس خطر پاهایش را به زمین می‌کوبد). برخی از کل و بزها در فصل زمستان جا‌به‌جاهای کوتاهی از ارتفاعات به مناطق پایین‌تر دارند ولی برخی دیگر تمام زمستان را در ارتفاعات برف‌گیر باقی می‌مانند. و حتی گاهی هم به ارتفاعات بالاتر می‌روند جایی که به علت وزش شدید باد برف وجود ندارد و گیاهان قابل دسترس می‌باشند.

غذا: از علوفه، بوته‌ها و سرشاخه‌ درختان تغذیه می‌کند. معمولاً صبح زود و اوایل غروب در مجاور صخره‌ها به چرا می‌پردازد. برای استفاده از برگ درختان روی دو پا می‌ایستد، گاهی نیز از طریق شاخه‌های خمیدة مجاور سطح زمین به بالای درخت می‌رود. در فصل تابستان در مناطق گرم وخشک تقریباً همه روزه آب می‌نوشند ولی در برخی مناطق مرتفع کوهستانی فاقد منابع آب نیز مشاهده می‌شوند. کل‌وبزها معمولاً در اوایل صح جراکنان به سوی آبشخورها که ممکن است فاصله زیادی تا چراگاه و محل استراحت حیوان داشته باشد حرکت کرده و پس از نوشیدن آب مراجعت می‌کنند.

تولیدمثل: درمناطق گرمسیر اوایل پاییز و در مناطق سردسیر اواخر پاییز جفت‌گیری شروع می‌شود که با شاخ زدن کل‌ها به بوته‌هایی نظیر گون همراه است. در این فصل بوی مخصوصی از غدد واقع در قسمت زیرین ته دم نرها ترشح می‌شود. این بوی تند به علت محلول بودن در چربی و آغشته شدنموها با ادرار و عرق حیوان بسیار پایدار است و تا فصل بهار که موها تعویض می‌شوند باقی می‌ماند. در صورت کار حیوان در فصل پاییز این بو حتی پس از گذشت ده‌ها سال از پوست حیوان به مشام می‌رسد. در فصل جفت‌گیری بین نرها و جدال‌های سختی در می‌گیرد. نرهای قوی‌تر که شاخ بلندتری دارند حرمسرایی (متشکل از پنج تا 15 ماده) تشکیل می‌دهند، کل‌ها با ژست‌های مختلف و نشان دادن شاخ‌ها سعی می‌کنند رقیب را مرغوب کنند، گاهی اوقات طرفین با بلند شدن روی پاها و در حال آمدن به پایین شاخ‌ها را محکم به هم می‌کوبند. در مواردی حدود 10 تا 15 درصد از بزها به دلایل مختلف از جمله کم‌بودن تعداد کل‌ها، آبستن نمی‌شوند. مدت آبستنی حدود 160 روز است. در موقع زایمان، بزها به مناطق امن می‌روند. یک و اغلب دو و به ندرت سه بچه می‌زایند. در این زمان معمولاً تعداد زیادی لاشخور برای خوردن بقایای زایمان نظیر جفت بر بالای سر بزها پرواز می‌کنند (در سال 1375 متجاوز از 1000 بهله دال در محل چشمه گردو واقع در پارک ملی بمو در زمان زایمان بزها مشاهده گردید). بچه‌ها بعد از یکی دو روز قادر به تعقیب مادر خود در صخره‌ها هستند. تا پنج ماهگی شیر می‌خورند و در حدود یک و نیم سالگی بالغ می‌شوند. طول عمر حدود 15 سال است. کل‌و‌بزها یکی از اجداد بزهای اهلی هستند و قادرند با هم جفت‌گیری و تولیدمثل کنند.

وضعیت فعلی: دشمن طبیعی مهم آن پلنگ، گرگ و به تازگی یوز است. بچه‌ها ممکن است توسط کفتار، سیاه‌گوش، روباه و عقاب شکار شوند. گاهی اوقات عقاب طلایی به بزغاله‌ها حمله می‌کند و آنها را از صخره‌ها به پایین می‌اندازد (در کوه‌های سکنج واقع در استان کرمان عقاب طلایی بزغاله چند روزه‌ای را به دره عمیقی پرت کرد و بلافاصله مشغول خوردن آن شد). در بسیاری از مناطق بزغاله‌های تازه متولد شده توسط مردم گرفته می‌شوند. تا اوایل دهة 1360 دسته‌های بزرگی از این حیوان در اکثر مناطق کوهستانی کشور مشاهده می‌شد ولی به علت شکار آن از طریق جرگه (راندن جانوران به سمت شکارچیان) و استفاده از سلاح‌های ساچمه‌زنی و جنگی، تله‌گذاری در اطراف چشمه‌ها و گرفتن آنها توسط سگ، در سال‌های اخیر جمعیت آن در اکثر زیستگاه‌های کشور به شدت روبه کاهش گذاشته و در بسیاری از مناطق مانند جنوب فارس، بوشهر و غرب کشور که در هر منطقه هزاران رأس کل‌و‌بز مشاهده می‌شد نسل آن منقرض شده و یا در شرف انقراض قرار گرفته است. در منطقه حفاظت شده بیستون کرمانشاه متجاوز از ده هزار رأس کل‌و‌بز که برخی از آنها از نظر زیبایی و طول شاخ در جهان بی‌نظیربودند وجود داشت که تعداد آنها به صفر رسیده است. در بسیاری از دیگر مناطق تحت حفاظت کشور نظیر پارک ملی بختگان و پارک ملی بمو نیز از دهها هزار راس کل و بز فقط تعداد اندکی باقی مانده است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/کل_و_بز.htm


 
قوچ لارستان
ساعت ٢:٤٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Ovis orientalis Laristanica

نام انگلیسی: Laristan mouflon

نام فارسی: قوچ لارستان

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/68567b33-c72c-4f12-886a-93ad299e0116.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/4af55cb2-2d93-4a7c-abed-e67680747cbb.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/fea3b23a-ad83-43b5-b656-170b0821320f.jpg

مشخصات: شاخ‌ها شبیه قوچ اوریال، تقریباً به موازات گردن انحناء دارند. جلوی شاخ پهن و با زوایای تیز است. میش‌ها نیز دارای شاخ کوتاهی هستند. در ناحیه پایین گردن و سینه موهای سیاه و کوتاهی مشاهده می‌شود. لکه‌ی سفید زینی‌شکل در ناحیه کمر وجود دارد. جثه نسبت به سایر قوچ‌های ایران کوچک‌تر است.

پراکندگی: این قوچ در منطقه‌ی لارستان فارس زندگی می‌کند. عده‌ای محدوده‌ی پراکندگی این قوچ را مناطقی از استان‌های فارس (قوچ‌های شیراز را نیز شامل می‌شود)، بوشهر، هرمزگان، کرمان و بلوچستان می‌دانند. در حال حاضر منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی هرمود فارس شناخته‌شده‌ترین زیست‌گاه قوچ لارستان است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/قوچ_لارستان.htm


 
قوچ کرمان (بز قوچ)
ساعت ٢:٤۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

نام علمی: O. O.Laristanica - O.O.cycloceros

نام انگلیسی: Kermanmouflon

نام فارسی: قوچ کرمان (بز قوچ)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

مشخصات: در مورد رده‌بندی این قوچ نظریات متفاوتی وجود دارد. برخی آن را اوریال افغانی (Ovis.o.Cycloceros) و برخی دیگر این قوچ را اختلاطی (هیبرید) بین قوچ‌های لارستان با قوچ‌های اوریال افغانی می‌دانند. فرم و پیچش شاخ‌ها شبیه قوچ اوریال است. میش‌ها نیز معمولاً دارای شاخ‌های کوتاهی هستند. در ناحیه زیر گردن و سینه‌ی برخی از قوچ‌ها موهای سیاه نسبتاً بلندی مشاهده می‌شود. در بعضی دیگر این موها کوتاه و فقط در ناحیه‌ی سینه وجود دارد.

پراکندگی: تاکنون هیچ‌گونه مطالعه‌ای در مورد محدوده‌ی پراکندگی این قوچ انجام نشده است. نواحی جنوب کرمان (سیرجان، خبر، بافت جیرفت)، ایرانشهر (بزمان) تا مرز پاکستان را می‌توان به‌عنوان محدوده پراکندگی آن نام برد. در حال حاضر پارک ملی و منطقه حفاظت‌شده خبر وروچون واقع در استان کرمان شناخته‌ترین زیست‌گاه این حیوان می‌باشد.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/قوچ_کرمان_بز_قوچ_.htm


 
قوچ اوریال
ساعت ٢:٤٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

نام علمی: Ovis orientalis arkal

نام انگلیسی: Urial mouflon

نام فارسی: قوچ اوریال

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/a1ff04e8-a48b-456c-ba68-ab2d3fa99aa0.jpg

قوچ اوریال

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/2fdb9a61-6ac3-40b6-b4a0-6ea24e189e48.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/d58ae32e-83bb-435e-ba91-fc6e28991a98.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/6f764ea4-8e5f-483a-84d3-421a974bcae9.jpg

قوچ اوریال، عکس از بهنام قربانی

مشخصات: بزرگ‌ترین قوچ ایران است. نرها شاخ‌های بلندی دارند (بلند‌ترین شاخ که مربوط به پارک ملی گلستان است و رکورد جهانی محسوب می‌شود 113 سانتی‌متر طول دارد) شاخ‌ها حلزونی شکلند و به طرف پهلوی صورت و روبه جلو خمیدگی دارند. سطح جلویی شاخ‌ها پهن، با زاویه‌ای تند به طرف لبه پشتی است، به طوری که مقطع شاخ‌ها مثلثی به نظر می‌رسد. مادها نیز شاخ‌های کوتاهی دارند. از ویژگی‌های دیگر این قوچ‌ها وجود موهای بلند و سفید رنگی در ناحیه زیر گردن و سینه است. موهای پشت در تابستان کوتاه به رنگ زرد شنی، و در زمستان بلند و قهوه‌ای رنگ است. زیر شکم و کفل‌ها سفیدند. در برخی از مناطق به خصوص در جنوب و غرب محدوده پراکندگی، بعضی از قوچ‌ها دارای موهای فلفل نمکی در زیر گردن و سینه و شاخ‌هایی کوتاه‌تر هستند که به آنها قوچ مورچه می‌گویند.

اندازه‌ها: طول سروتنه حدود 150 سانتی‌متر، دم15 سانتی‌متر، ارتفاع 100 سانتی‌متر، وزن 25 تا 85 کیلوگرم.

زیستگاه: تپه و ماهورها و دامنه کوهستان‌های مرتفع در مناطق استپی.

پراکندگی: از نواحی مرزی واقع در شرق و شمال خراسان تا مناطق کوهستانی استان‌های سمنان و مازندران. در حال حاضر بیشترین تعداد قوچ‌اوریال در پارک ملی تندوره و پارک ملی گلستان وجود دارد.

پراکندگی جهانی: پاکستان، کشمیر، شمال غربی هندوستان، افغانستان، ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/قوچ_و_میش.htm


 
قوچ البرز مرکزی (قوچ قرمز)
ساعت ٢:٤٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: O. O.Arkali - O.O.gmelini

نام انگلیسی: Alborz Red mouflon

نام فارسی: قوچ البرز مرکزی (قوچ قرمز)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/7ed5c9e4-be3f-4d96-bc16-43c967283875.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/6daf4187-8fcd-4e58-8998-562442380514.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/2b9783fc-d305-4ae2-8b3e-0c5a199be314.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/6697acd3-f413-4c63-a9aa-8b3462fad230.jpg

مشخصات: این قوچ از اختلاط (هیبرید) قوچ‌های اوریال و ارمنی به‌وجود آمده است. قوچ‌ها در محدوده‌ی شرقی پراکندگی خود (غرب و جنوب شاهرود تا فیروزکوه) به قوچ اوریال شباهت بیشتری دارند. موهای زیر گردن نسبتاً بلند و فلفل‌نمکی و ناحیه سینه سیاه است. لکه‌ی زینی‌شکل روی کمر معمولاً وجود ندارد. پیچش شاخ‌ها مانند قوچ اوریال به‌طرف پایین گردن است.

پراکندگی: در مناطق مرکزی حوزه پراکندگی (غرب فیروزکوه، پارک‌های ملی لار، خجیر، سرخه‌حصار، منطقه ورجین، گچسر و ورامین)، موهای زیر گردن نسبتاً بلند، سیاه و گاهی سیاه و سفید است. لکه سفید زینی‌شکل که اطراف آن سیاه است. در اغلب قوچ‌ها مشاهده می‌شود. پیچش شاخ‌ها معمولاً به‌طرف بالا، وسط و یا زیر گردن است.

در مناطق غربی حوزه‌ی پراکندگی (حدود طالقان، الموت، قزوین و مناطق جنوبی آن) موهای زیر گردن و سینه‌ی نسبتاً کوتاه و سیاه‌رنگ است. لکه‌ی سفید زینی‌شکل در قوچ‌ها وجود دارد. شاخ‌ها شباهت زیادی به قوچ ارمنی دارند و پیچش آنها غالباً به‌طرف بالای گردن است.

در حال حاضر بیشترین تعداد قوچ البرز در مجموعه‌ی مناطق خجیر، سرخه‌حصار، جاجرود و منطقه ورجین واقع در مجاور تهران مشاهده می‌شود.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/قوچ_البرز_مرکزی_قوچ_قرمز_.htm


 
قوچ اصفهان
ساعت ٢:٤٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Ovis orientalis isphahanica

نام انگلیسی: Esfahan Mouflon

نام فارسی: قوچ اصفهان

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/cb888496-3dee-4de4-ada6-b835a32f0f03.jpg

قوچ اصفهان

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/1f46ea95-79e8-45f8-9047-f405e41837f3.jpg

قوچ اصفهان، عکس از سید بابک موسوی

مشخصات: شاخ‌ها به‌طرف گردن خمیدگی دارند. قسمت جلویی شاخ‌هاگرد و لبه‌ی پشتی تیز است. میش‌ها اغلب بدون شاخ هستند. در زمستان موهای زیر گردن و سینه سیاه‌رنگ و در مقایسه با قوچ ارمنی بسیار بلندترند، لکه‌ی سفید زینی‌شکل در ناحیه کمر مشاهده می‌شود. رنگ بدن تیره‌تر از سایر قوچ‌ها است ولی دست و پا و پوزه سفید است.

پراکندگی: این قوچ فقط در ایران و در مناطق جنوب غربی و جنوب شرقی اصفهان و قسمتی از استان چهارمحال و بختیاری زندگی می‌کند. محدوده پراکندگی آن کاملاً مشخص نیست. در حال حاضر بیشترین تعداد قوچ اصفهان در مناطق حفاظت‌شده‌ی کلاه‌قاضی و تنگ صیاد مشاهده می‌شود.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/قوچ_اصفهان.htm


 
قوچ ارمنی
ساعت ٢:٤٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Ovis orientalis gmelini

نام انگلیسی: Armenian mouflon

نام فارسی: قوچ ارمنی

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/da69d3b2-f1f9-45f8-951e-aa2e3e46bb3b.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/adf6fec4-5a3d-4c27-b549-584e4743c4e6.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/546da1f9-465b-4bb9-9814-ca77216bbe74.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/f878b97c-3dc9-477d-9375-05df0d5f69f8.jpg

مشخصات: در این قوچ‌ شاخ‌ها از قوچ اوریال کوتاه‌تر است(طول بلندترین شاخ که مربوط به آذربایجان غربی است و رکورد محسوب می‌گردد 89 سانتی‌متر است.) خمیدگی شاخ‌ها برخلاف سایر قوچ‌ها به طرف بالای گردن است. قسمت جلویی شاخ‌ها نیز فاقد زوایای تند است، به طوری که مقطع عرضی آن گاهی کمی‌بیضی شکل به نظر می‌رسد. ماده‌ها اغلب فاقد شاخند، یا شاخ‌های بسیار کوچکی دارند. در ناحیة کمر لکه سفید و زینی شکل دارند ( که در اصطلاح محلی این قوچ‌ها را آلاکمر می‌گویند).

اندازه‌ها: طول سرو تنه حدود 140 سانتی‌متر، ارتفاع 80 سانتی‌متر، وزن 20 تا 65 کیلوگرم.

زیستگاه: تپه ماهورها و دامنه کوهستان‌ها. به طور کلی در مقایسه با قوچ اوریال در نقاط کم‌ارتفاع‌تری زندگی می‌کنند.

پراکندگی: از مناطق مرزی آذربایجان تا زنجان، همدان، اراک، کردستان، ایلام و شمال غربی خوزستان پراکندگی دارد. در حال حاضر بیشترین تعداد قوچ ارمنی در جزیره کبودان واقع در دریاچه ارومیه و مناطق حفاظت شده انگوران، بیجار و هفتاد قله مشاهده می‌شود.

پراکنش جهانی: جمهوری آذربایجان، ارمنستان، ترکیه و عراق.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/قوچ_ارمنی.htm


 
شوکا
ساعت ٢:٤۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Capreolus capreolus

نام انگلیسی: Roe deer

نام فارسی: شوکا

(ترکمنی: شوکهِ)(ترکی: اِلیک)(کردی: فیله گَچَه، فیل گا)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/0a87f4c1-f17f-4ca1-9ec8-693314b0aea3.jpg

شوکا، تصویر از فریبرز شکرایی

مشخصات: جثه به مراتب کوچک‌تر از مرال و تقریباً به اندازه آهو است. به علت بلندتر بودن پاها از دست‌ها، کمی قوزدار به نظر می‌رسد. دم بسیار کوتاه و نامشخص است. موهای تابستانی کوتاه و نرم به رنگ قهوه‌ای متمایل به قرمز، موهای زمستانی نسبتاً بلند و کلفت، به رنگ خاکستری‌آند، در این فصل رنگ کفل ها سفید است. شاخ‌ها ناصاف است. هر یک از شاخ‌ها در تمام دوران زندگی فقط سه شاخک دارد (در موارد نادری چهار یا پنج شاخک نیز مشاهده شده است). شاخ‌خا در اواسط پاییز می‌افتند. شاخ جدید که کرک‌دار است در طول زمستان رشد می‌کند و در فصل بهار کامل می‌شود. در نرهای یک ساله شاخ‌ها شاخک ندارد ولی در برخی یک شاخک مشاهده می‌شود.بیشترین رشد شاخ در سنین بین چهار تا هفت سالگی است.

اندازه‌ها: طول سرونته 95 تا 135 سانتی‌متر، دم 2 تا 3 سانتی‌متر، ارتفاع 65 تا 75 سانتی‌متر، وزن 15 تا 30 کیلوگرم.

زیستگاه: مناطق جنگلی با پوشش زیرین نسبتاً متراکم، جنگل‌های جوان، جنگل‌هایی بین دشت و مناطق کوهستانی (برخلاف مرال از جنگل‌های مناطق کوهستانی مرتفع دوری می‌کند).

پراکندگی: تمام مناطق جنگلی خزری، جنگل‌های ارسباران در آذربایجان شرقی، جنگل‌های بلوط مناطق جوانمرود و اورامانات واقع در غرب کشور.

پراکنش جهانی: اروپا و آسیا.

عادات: هم روز و هم شب فعال است. چرای اصلی اوایل صبح و غروب در فضای باز انجام می‌گیرد. معمولاً در بهار و تابستان به صورت انفرادی زندگی می‌کند. در این زمان هم نر و هم ماده برای خود قلمرویی ایجاد نموده و از آن دفاع می‌کنند، قلمرو حیوان به وسیله ادرار، مالیدن غده‌های صورت و شاخ زدن به گیاهان انجام می‌گیرد. شوکاها گاهی نیز به صورت زوج یا دسته‌های کوچک (در فصل زمستان) مشاهده می‌شوند. حس بویایی، شنوایی و بیانایی قوی است. به خوبی شنا می‌کنند. در محل زندگی خود اغلب بی‌حرکت هستند، به محض احساس خطر به صورت مخفی و با پرش‌های بلند فرار می‌کنند.

غذا: اغلب از علوفه، برگ‌ها و سرشاخه‌های درختان و نیز قارچ تغذیه می‌کند. درموقع نوشیدن آب برخلاف سایر سم داران که لب‌ها را روی آب قرار می‌دهند، شوکا آب را مانند سگ، به وسیله زبان می‌نوشد. شوکا چند نوع صدا دارد. در موقع احساس خطر شوکاها صدائی شبیه واق واق سگ می‌دهند. در فصل جفت‌گیری و در زمانی که بچه‌دار هستند نیز صدای خاصی دارند.

تولید مثل: مستی شوکا اغلب در اواخر تیرماه شروع می‌شود و حدود یک ماه ادامه دارد. شوکا ینر برخلاف مرال حرمسرا ندارد و به نظر می‌رسد فقط با یک ماه ادامه دارد. شوکای نر برخلاف مرال حرمسرا ندارد و به نظر می‌رسد فقط با یک ماده جفت‌گیری می‌کند. در زمان جفت‌گیری شوکای نر برای مدتی طولانی ماده را تعقیب می‌نماید. آثار لگدمال شدن گیاهان به صورت دایره و یا 8 مشخص است که آن دایره افسون‌گری (witch circle) می‌گویند. شوکاها تأخیر باوری (Delayedimplantation)  دارند زیرا پس از جفت‌گیری، رشد سلول تخم حدود چهار ماه و نیم متوقف می‌ماند، بنابراین آبستنی حدود 10 ماه طول می‌کشد. برخی از شوکاها نیز ممکن است در پاییز جفت‌گیری کنند که در این صورت تأخیر باوری ندارند و مجموع آبستنی آنها پنج ماه و نیم است. زایمان در اوایل بهار صورت می‌گیرد. مادر بچه‌هایی را که سال قبل متولد شده‌آند تعقیب نموده و آنها را از خانواده جدید می‌راند. تعداد دو و به ندرت سه بچه می‌زاید. بچه‌ها دارای سه ردیف طولی خال‌های سفیدند و در زمان تولد حدود یک و نیم کیلو وزن دارند. بچه‌ها همزمان شیر نمی‌خورند چون آنها 10 تا 20 متر با هم فاصله دارند. مادر بچه‌ها را به مدت سه تا هفت روز در بین علف‌ها مخفی می‌کند. حدود سه ماه شیر می‌خورند و در 14 ماهگی به سن بلوغ می‌رسند. شوکاها حیواناتی بسیار حساس و مهاجم هستند. در منطقه سمسکنده، یک رإس شوکای نر در محوطه نگهداری گوزن‌های زرد رها شده بود. در زمانی که برای گوزن‌ها غذا ریخته می‌شد این شوکا به گوزن‌ها که از نظر جثه و شاخ چندین برابر او بودند حمله می‌نمودند و اجازه نمی‌داد قبل از سیر شدن او هیچیک از گوزن‌ها به غذا نزدیک شود. در حالت اسارت برخلاف اکثر جانوران عمر طولانی ندارد و معمولاً بیش از سه سال قادر به زندگی در باغ وحش‌ها نیستند ولی در طبیعت حدود 10 سال عمر می‌کنند.

وضعیت فعلی: دشمن طبیعی شوکا پلنگ، گرگ، شغال، گربه جنگلی و پرندگان شکاری است. به علت جثه کوچک‌شان در مناطق برف گیر آسیب پذیرند. شکارچیان از طریق تقلید صدای شوکاها، (صدائی شبیه سوت، که با گذاشتن دو برگ روی هم ایجاد می‌کنند) باعث آمدن شوکاها به طرف صدا می‌گردند و یا با ساختن کومه در محل آبشخورها آن را شکار می‌کنند. با توجه به قطع بی‌رویه درختان جنگلی و تخریب زیستگاه احتمال دارد در آینده‌ای نه چندان دور نسل آن در معرض خطر انقراض قرار گیرد. تا سال 1387 چنین تصور می‌شد که نسل شوکا در جنگل‌های ارسباران در پنجاه سال پیش منقرض گردیده است. ولی مشاهده‌ی یک راس نوزاد شو کاویک راس شوکای نر بالغ در منطقه ثابت نمود که هنوز ثابت نمود که هنوز این حیوان خجالتی در این ناحیه از کشورمان به بقاء خود ادامه می‌دهد.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/شوکا.htm


 
سایر قوچ های ایران
ساعت ٢:٤۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

در کشور ما علاوه بر قوچ‌های ذکر شده در سایت کویر ها و بیابان های ایران که در مورد آنها اطلاعات موجود ذکر گردید، در برخی از مناطق، قوچ‌هایی زندگی می‌کنند که به‌علت کمبود اطلاعات، هنوز نمی‌توان به‌طور قاطع در مورد رده‌بندی آنها اظهارنظر کرد، از آن‌جمله می‌توان از قوچ‌های مناطق حاشیه‌ی کویر مرکزی و کویر لوت، قوچ‌های منطقه‌ی اراک، قوچ‌های بین نفت‌شهر و سومار (به‌نام قوچ عراق)، قوچ‌های مناطق مختلف خوزستان، قوچ‌های اطراف شیراز، قوچ‌های اطراف کرمان و قوچ‌های جنوب شرقی ایران را نام برد. با توجه به خلاءهای موجود، انجام مطالعات مختلف به‌خصوص بررسی‌های ژنتیکی در مورد قوچ و میش‌های ایران ضروری است.

عادات: قوچ و میش‌ها روزگرد هستند ولی اغلب در صبح زود و عصر چرا می‌کنند و در ساعات بین روز به استراحت و نشخوار می‌پردازند. گاهی شب‌ها نیز فعال  هستند. به‌صورت اجتماعی زندگی می‌کنند. معمولاً میش‌ها، بره‌ها و نرهای جوان با هم و جدا از گله قوچ‌های مسن مشاهده می‌شوند. حس بویایی و بینایی بسیار قوی است. در موقع احساس خطر صدای «فیش» مانندی سر داده و با سرعت زیاد در تپه و ماهورها فرار می‌کنند. برخلاف کل و بز، قوچ و میش‌ها فاقد غدد تولید بو در ناحیه‌ی زیر دم هستند. ولی در زیر چشمان آنها گودی چشمی عمیق و مشخصی وجود دارد که کل و بز فاقد آن است (یکی از تفاوت‌های بین جمجمه قوچ و میش و کل و بز وجود همین گودی است). در برخی از مناطق سردسیر قوچ و میش‌ها در فصل پاییز به مناطق گرم‌تر مهاجرت می‌کنند. در گذشته‌ای نه‌چندان دور همه‌ساله در فصل پاییز هزاران رأس قوچ و میش از دامنه‌های رشته کوه دنا به مناطق گرم‌تری مانند ارتفاعات ابرقو که حدود 100 کیلومتر با دنا فاصله دارد مهاجرت می‌کردند. این حیوانات در حین عبور از مناطق مسطح مانند اطراف آباده، اقلید، بصیران و جاده شیراز اصفهان، صحرایی می‌شدند و مورد تهاجم شکارچیان سوارکار و به‌تازگی ماشین سوار قرار می‌گرفتند. در حال حاضر آثاری از این قوچ و میش‌های مهاجر مشاهده نمی‌شود. در پارک ملی لار و مناطق اطراف آن نیز قوچ و میش‌هایی که تا ارتفاعات حدود 4000 متری زندگی می‌کنند همه‌ساله از مسیرهای مختلف مانند امامه به مناطق خجیر و سرخه‌حصار مهاجرت می‌کردند که در حال حاضر به‌علت احداث جاده‌ها، سدها و اماکن مسکونی این مهاجرت‌ها به‌ندرت صورت می‌گیرد.

قوچ و میش‌ها در فصل زمستان بیشتر در مناطق بر آفتاب مشاهده می‌شوند. آنها در اواخر غروب در مکان‌هایی که هنوز کمی نور وجود دارد چرا می‌کنند و در همان محل می‌خوابند. در اواخر زمستان و اوایل بهار اغلب در انتهای دره‌ها که به‌علت گرمیِ هوا علف‌ها به‌خصوص گندمیان سبز می‌شوند متمرکز می‌گردند. در این فصل به‌علت استفاده از گیاهان آب‌دار که به‌دلیل کوتاهی با خوردن مقداری خاک نیز توأم است تعدادی از آنها دچار اسهال می‌شوند. در اواخر بهار تا اوایل پاییز نیز اغلب در نزدیک منابع آب مشاهده می‌شوند.

غذا: از علوفه، بوته‌ها و برگ درختان تغذیه می‌کنند. ولی کمتر از کل و بز سرشاخه می‌خورند.

تولیدمثل: جفت‌گیری در مناطق گرمسیر از اوایل فصل پاییز و در مناطق سردسیر در اواخر پاییز انجام می‌گیرد. در این زمان گله‌های قوچ که معمولاً جدا از میش‌ها زندگی می‌کنند با آنها مخلوط می‌شوند. در این موقع تماشایی‌ترین نبرد بین قوچ‌های بزرگ در می‌گیرد. آنها معمولاً با فاصله‌ای روبه‌روی هم قرار می‌گیرند. سپس با سرعت به‌طرف هم می‌دوند و شاخ‌هایشان را محکم به هم می‌کوبند. صدای برخورد شاخ‌ها که شبیه شکستن شاخه درختان است از فاصله دور به‌گوش می‌رسد. فحلی میش‌ها بین یک تا سه روز طول می‌کشد. در این زمان ادرار آنها بوی خاصی می‌دهد ولی به مجرد آبستنی این بو قطع می‌شود. قوچ‌های مسن با نشان دادن شاخ خود، قوچ‌های جوان را فراری می‌دهند. نرهای غالب قلمرو ندارند آنها با حرکات خود به میش‌های فحل اظهار عشق می‌کنند، به‌دنبال آنها می‌دوند. و در یک لحظه جفت‌گیری می‌کنند. میش‌ها ترجیح می‌دهند با قوچی که شاخ‌های بزرگ‌تری دارد جفت‌گیری کنند. قوچ‌های جوان بسیار مهاجم هستند. آنها میش‌های آبستن و میش‌هایی که فحل نیستند را تعقیب کرده و باعث می‌شوند انرژی زیادی از آنها که برای رشد جنین در فصل زمستان لازم است هدر برود. از آنجایی که قوچ‌های مسن و شاخ‌بلند نقش مهمی در آرامش گله برعهده دارند. بنابراین نباید آنها را در گله‌هایی که تعدادشان کم است به‌خصوص در فصل جفت‌گیری شکار کرد. دوره‌ی آبستنی حدود 165 روز است. معمولاً یک تا دو بره می‌زایند. بره‌ها پس از یکی دو روز به‌دنبال مادر دیده می‌شوند. حدود چهار ماه شیر می‌خورند. در یک‌ونیم سالگی بالغ می‌شوند. طول عمر در اسارت حدود 14 سال است.

وضعیت فعلی: دشمن طبیعی قوچ و میش، گرگ، پلنگ، یوز و سگ‌های اهلی هستند. در سال‌های اخیر به‌علت اشغال زیست‌گاه و آبشخورها، شکار بی‌رویه و گرفتن بره‌ها، نسل آنها به‌شدت رو به کاهش نهاده و در بعضی از مناطق به‌کلی نابود شده‌اند.

وضعیت موجود زیرگونه‌ها در بخش‌های قبلی ذکر گردیده است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/سایر_قوچ_های_ایران.htm


 
جبیر
ساعت ٢:٤٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Gazella bennettii

نام انگلیسی: Jebeer gazelle,Indian gazalle

نام فارسی: جبیر

(کرمانی: بز آهو)(بلوچی: آسک ماده تیهل نرس‍وان)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/022cd6a1-693c-4251-bcfa-9cc01bcaf268.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/15e2fb93-483f-4f5e-9c21-f03eeb84f9e9.jpg

جبیر

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/f1413da1-6c6e-4458-8927-e40f6f299570.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/c8d0e4bb-da54-4dc4-8e1f-919a711efd71.jpg

جبیر، عکس از هادی انصاری

مشخصات: شباهت زیادی به آهو دارد. تفاوت ظاهری آن وجود شاخ‌های نازک و بلند در ماده‌ها است، در صورتی که در آهو ماده‌ها معمولاً شاخ ندارند. شاخ جبیرهای نر قوس زیادی ندارد و قدری موازی به نظر می‌رسند خمیدگی انتهای شاخ نیز به طرف جلو متمایل است بر روی شاخ‌های آهو و جبیر نرگره‌هائی وجود دارد ولی نمی‌توان به وسیله آنها سن حیوان را تشخیص داد (بلند ترین شاخ که مربوط به استان فارس است 32 سانتی متر طول دارد). موها کوتاه به رنگ زرد تیره متمایل به قرمز زیر بدن و کفل‌ها سفید است. موهای دم نسبتاً بلند وسیاه رنگ است.

اندازه‌ها: طول سروتنه 90 تا 110سانتی‌متر دم 15 تا 20 سانتی‌متر ارتفاع 55 تا 65 سانتی‌متر وزن 15 تا 25 کیلوگرم.

زیستگاه: مناطق بیابانی و نیمه استپی معمولاً تپه‌ماهورهای کوتاه اطرافت رودخانه‌های خشک شکسته‌ها قیچ‌زارها تاغ زارها و بوته زارهای بلند را به دشت‌های صاف ترجیح می‌دهد.

پراکندگی: حاشیه کویر مرکزی و کویر لوت. از منطقه حفاظت شده توران تا پارک ملی کویر استان یزد جنوب فارس کرمان هرمزگانع سراسر مناطق ساحلی جنوب تا بلوچستان سیستان و جنوب خراسان پراکندگی دارد.

پراکنش جهانی: شرق آفریقا عربستان تا هندوستان.

عادات: روز گرد است. گاهی شب‌ها نیز به چرا می‌رود. غالباً به صورت جفت یا دسته‌های کوچک (پنج تا 25 رأس) دیده می‌شوند. حیوان پر طاقتی است. شرایط سخت مناطق کویری را به خوبی تحمل می‌کند. به آب کمی احتیاج دارد. در بعضی از مناطق آب مورد نیاز بدن خود را از گیاهان تأمین می‌کند. جبیر از شترها ترس چندانی ندارد معمولاً‌ در جوار آنها در حال چرا مشاهده می گردد. برخی از شکارچیان در پناه شترها و هماهنگ با گام‌های شتر به جبیرها نزدیک می‌شوند و آنها را شکار می‌کنند.

غذا: از علوفه بوته‌ها و برگ درختان تغذیه‌ می‌کند.

تولیدمثل: در مناطق گرمسیر اوایل پاییز و در مناطق سردسیر اواخر پاییز جفت‌گیری می‌کند. مدت آبستنی حدود 170 روز است. یک یا دو بچه می‌زاید. نوزادان در دو روز اول کاملاً بی‌حرکت و به اصطلاح افراد محلی خواب هستند. ماده‌ها قادرند چند روز پس از زایمان جفت‌گیری کنند. بنابراین در مناطقی که شرایط آب و هوا مناسب است و یا به دلایلی مادر بچه‌های خود را از دست داده باشد احتمالاً جبیرها می‌توانند دوبار در سال تولیدمثل کنند. بچه‌ها تا حدود پنج ماهگی شیر می‌خوردند و در 20 ماهگی بالغ می‌شوند. طول عمر حدود 12 سال است.

وضعیت فعلی: دشمن طبیعی جبیر یوز کاراکال و گرگ است. به علت تعقیب و شکار آن به وسیله موتور سیکلت و اتومبیل تخریب زیستگاه و اشغال آبشخورها جمعیت آن به شدت کاهش یافته و خطر انقراض نسل آن را تهدید می‌کند. در حال حاضر بیشترین جمعیت جبیر در پارک ملی کویر پناهگاه حیات وحش نایبندان مناطق حفاظت شده بهرام گو و هرمود وجود دارد. 50 رأس جبیر در محوطه محصوری واقع در منطقه حفاظت شده شیر احمد در حومه سبزوار نگهداری می‌شوند. این جبیرهای منطقه حفاظت شده نایبدان هستند که به این محل منتقل شده‌اند.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/جبیر.htm


 
بز وحشی
ساعت ٢:۳٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

نام علمی: Capra hircus

نام انگلیسی: Feral Goat

نام فارسی: بز وحشی

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

در برخی از مناطق بلوچستان تعدادی از بزهای اهلی که به عللی از گله جدا مانده و در طبیعت تکثیر یافته‌اند. به صورت وحشی مشاهده می‌گردند. در سال 1384 که به اتفاق گروهی از کارشناسان مشغول بررسی زیستگاه‌های خرس‌سیاه در مناطق کوهستانی شهرستان نیک‌شهر و رشته‌کوه آب بند بودیم تعدادی بز اهلی کاملاً به صورت وحشی درآمده بودند بطوریکه به محض دیدن و یا استشمام بوی انسان به سرعت فرار می‌کردند. طبق اظهار محیط بانان و شکارچیان محلی شکار این بزها به مراتب مشکل‌تر از کل و بزهای وحشی است. در این بررسی حدود 25 رأس از این بزهای وحشی شده و بزغاله‌هایشان در مناطق کوهستانی بسیار صعب‌العبور مشاهده گردید. افراد محلی تعداد آنها را حدود 100 راس تخمین می‌زنند.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/بز_وحشی.htm


 
آهوی کوهی دره شوری
ساعت ٢:۳۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

نام علمی: Gazelle gazelle dareshourii

نام انگلیسی: Mountain gazelle

نام فارسی: آهوی کوهی دره شوری

(آهوی کوهی جبیر)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

این آهو شباهت زیاید به جبیر دارد. در سال 1362 به دنبال مرگ و میر حدود 300 رأس از 350 رأس این آهو در جزیره فارور نگارنده به اتفاق آقای دره شوری جهت بررسی علل ان به این جزیره عزیمت نمودیم./ در این بررسی علت مرگ و میر نباریدن باران در زمستان و عدم دسترسی آهوها به علوفه سبز آبدار تشخیص داده شد (در جزیره فارو آب وجود ندارد ولی میزان رطوبت در اغلب فصول سال به جز زمستان بسیار بالاست.) در طول این بررسی متجاوز از 50 جمجمه از این آهو جمع‌آوری شد که پس از انتقال به تهران برای انجام بررسی‌های علمی در اختیار دانشکده‌ محیط زیست کرج قرار گرفتند. بر اساس بررسی‌های و تحقیقات انجام شده توسط آقایان گروز و کرمی این آهوها زیرگونه‌ای از آهوی کوهی تشخیص داده شدند. به پاس قدردانی از خدمات ارزنده آقای بیژن فرهنگ دره شوری محقق برجسته‌ ایرانی به طبیعت و حیات وحش کشور این آهو به نام ایشان نامگذاری گردید. براساس آخرین آمار در حال حاضر تعداد این آهوها در جزیره فارور از 500 رأس تجاوز نموده که با توجه به محدودیت زیستگاه بسیار نگران‌کننده است.

متأسفانه تاکنون مطالعات علمی چندانی در مرد غزال‌‌های ایران (آهوها وجبیرها) انجام نگرفته است. با توجه به تفاوت‌های ظاهری که در بین غزال‌های موجود در ایران به خصوص در مناطق شرقی غربی مرکزی ساحلی و جزایری مانند خارک هرمز هنگام و قشم مشهده می‌شود انجام مطالعات ژنتیکی و مورفولوژیک به منظور شناسایی آنها ضروری است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/آهوی_کوهی_دره_شوری.htm


 
آهو
ساعت ٢:۳٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Gozella subgutturosa

نام انگلیسی: Goitred gazelle

نام فارسی: آهو

(بلوچی: آسک)(ترکی: جیران)(ترکمنی: توقر)(کردی: ماده کاسک، نر کلاسک)(لری، ک‍لاس)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/f7987a1f-4ba6-4508-aee6-1e1e19bc371b.jpg

آهو، منطقه حفاظت شده مند

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/363a614f-118e-47c3-bd5f-b69b8f3ec35b.jpg

آهو، منطقه حفاظت شده کالمند

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/8c5c6c09-f27f-4da7-9843-eb75ae3c4c07.jpg

آهو، پناهگاه حیات وحش شیراحمد

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/2b01d8d7-dc9b-463d-9c13-afc06b5d9412.jpg

آهو

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/d8221f1a-3c39-4576-b7d9-6f322249777d.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/9aeca33e-1c1d-464e-8066-deb6f1cb268d.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/2a4845af-6fd8-4728-8850-3ec58825f429.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/73846b18-16be-4222-b43c-c5fe148d1e31.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/ae713b2e-7385-4a47-a079-160be18848a9.jpg

آهو، پناهگاه حیات وحش شیر احمد، عکس از بهنام قربانی

مشخصات: جثه‌ی متوسطی دارد. نرها شاخ‌های نسبتاً بلندی دارند که در محل اتصال به سر هم نزدیک می‌شوند سپس به طرف بالا از هم فاصله گرفته و انحناء پیدا می‌کنند.نوک شاخ‌ها قدری به سمت داخل پیچیده‌اند شکل آنها قدری«S» مانند و از جلو شبه چنگ است. بلندترین شاخ آهو مربرط به منطقه اشتهارد کرج است که 45 سانتی‌متر طول دارد. ماده‌ها معمولاً فاقد شاخ‌اند (در شوشتر و میش داغ در استان خوزستان دو آهوی ماده که شاخ‌های کوچکی داشتند مشاهده شد) در فصل تابستان موها کوتاه و شنی رنگ و در زمستان موها بلندتر و متمایل به قهوه‌ای است. زیر بدن و کفا‌ها سفیدند موهای دم نسبتاً بلند رنگ است. رنگ آهوهای مسن به خصوص نرها روشن‌تر و گاهی کرم رنگ است. در زیر گلوی آهوها به ویژه نرها برآمدگی گواتر مانندی مشاهده می‌شود.

اندازه‌ها: طول سروتنه 90 تا 130 سانتی‌متر دم 16 تا 21، سانتی‌متر ارتفاع 70سانتی‌متر، وزن 20 تا 45 کیلومتر.

زیستگاه: مناطق استپی و نیمه بیابانی (دامنه‌ زارهای واقع در دشت‌های مسطح را ترجیح می‌دهد.)

پراکندگی‌: اغلب دشت‌های کشور.

پراکنش‌ جهانی: عربستان، پاکستان، تبت، ترکمنستان، ترکیه.

عادات: روزها و برخی اوقات شب ها فعال است. به صورت اجتماعی، در گله‌های کوچک و بزرگ دیده می‌شود (تعداد افراد یک گله ممکن است از 300 رأس تجاوز کند). حیوان سریعی است، می‌تواند با سرعت80 کیلومتر در ساعت بدود. معمولاً در فصل زمستان از مناطق سردسیر به مناطق گرم‌تر مهاجرت می‌کند. تا چندین سال قبل همه ساله با سرد شدن هوا هزاران رأس آهواز دشت‌های زنجان و قزوین مانند دشت سهرین به ممناطقی مانند سیاه پرده واقع در منطقه حفاظت شده کویر و دشت‌های مجاور آن مهاجرت می‌کردند.

آهوها در هنگام فرار مسیر مشخصی را در نظر می‌گیرند و حتی با دیدن انسان و یا اتومبیل در جلوی خود حاضر به تغییر مسیر نیستند. شکارچیان از این خصوصیت آهوها استفاده نموده زاویه حرکت و سرعت اسب (به تازگی اتومبیل و موتور سیکلت) خود را طوری تنظیم می‌کردند که در مسیر عبور آهوها قرار بگیرند (به این عمل دماغ گرفتن آهو می‌گویند.) یکی دیگر از روش‌های سنتی شکار آهو، آهو گردانی است. در این روش تعدادی شکارچی با در نظر گرفتن جهت وزش باد در مسیر احتمالی عبور آهوها استتار می‌نمایند سپس یک شخص با تجربه که «آهو گردان» نامیده می‌شود از پشت به آهوها نزدیک می‌شود و طوری آنها را هدایت می‌کند که از مسیری که شکارچیان کمین کرده‌اند عبور نمایند.

غذا: از علوفه و بوته‌ها تغذیه می‌کند. در مناطقی که از امنیت کافی برخوردار باشد گاهی اوقات به خصوص در فصل پاییز و زمستان که علوفه سبز کمیاب است به مزارع ینظیر گندم یونجه چغندر و صیفی جات دستبرد می‌زند. در منطقه حفاظت شده کالمند یزدگاهی آهوها به درختان جوان پسته خساراتی وارد می‌سازد. در منطقه حفاظت شده بیدوئیه کرمان نیز آهوها اغلب در مزارع گندم مشاهده می‌شوند.

تولیدمثل: در مناطقگرمسیر اوایل پاییز و در مناطق سردسیر در اواخر پاییز جفت‌گیری می‌کند. در این فصل بین نرها جدال‌های سختی در می‌گیرد. نرهای قوی معمولاً چند ماده را در اختیار می‌گیرند و با همگی آنها جفت‌گیری می‌کنند. مدت آبستنی حدود 170 روز است یک تا دو بچه می‌زاید در چند روز اول بچه‌ها را بین بوته‌ها مخفی می‌کند ولی در موقع چرا زیاد از آنها فاصله نمی‌گیرد. چنانچه دشمن به بچه‌ها نزدیک شود مادر با حرکات مختلف سعی در جلب نظر و کشاندن دشمن به سمت خود می‌کند.  بچه‌ها تا حدود پنج ماهگی شیر می‌خوردند. پس از یک و نیم سالگی بالغ می‌شوند. طول عمر حدود 12 سال است.

وضعیت فعلی: دشمن طبیعی مهم آن یوز گرگ و کارال است. ت اواخر دهه 1350 تعداد زیادی آهو در اغلب دشت‌های کشور مشاهده می‌شد (برای مثال در سال 1356 متجاوز از 10 هزار رأس آهو در منطقه موته‌ی اصفهان 7 هزار رأس اطراف دامغان و 5 هزار رأس اطراف سمنان وجود داشت ). به علت شکار بی‌رویه ‌ای که اغلب وسیله موترسیکلت و اتومبیل در روز و شب صورت می‌گیرد (نگارنده در طول زندگی خود در منطقی مانند دشت نگار کرمان دشت اخلمد قوچان موته اصفهان و سیاه پرده تهران به شکارچی نماهایی برخورد نموده که با استفاده از اتومبیل و نورافکن در طول یک شب متجاوز از 30 رأس آهو را شکار کرده بودند) و تبدیل زیستگاه‌ها به باغات و اراضی کشاورزی نسل آن تقریباً در تمام مناطقی که تحت حفاظت نیستند نابود شده است. در حال حاضر بیشترین جمعیت در پارک ملی بمو در فارس پارک ملی گلستان و مناطق حفاظت شده بیدوئیه در کرمان کالمند در یزد شیر احمد در خراسان رضوی جزیره خارک در بوشهر و سهرین در زنجان وجود دارد. در سال 1363 تعداد 30 رأس آهو توسط نگارنده و با همکاری محیط بانان فارس از جزیره خاک زنده گیری و در جزیره‌ی کیش رها شدند. طبق آماربرداری انجام شده در سال 1373 تعداد آنها به 250 رأس بالغ گردیده بود ولی از آن به بعد به علت محدود شدن زیستگاه جمعیت آنها رو به کاهش گذاشته است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/آهو.htm


 
گور ایرانی
ساعت ٢:۳٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

 نام علمی: Equus onager

نام انگلیسی: Persian Wild Ass

نام فارسی: گور ایرانی

(گورخر، گور اسب، خر دشتی)

(ترکمنی: قولان)

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/958acdb5-b6a9-4997-81e9-b83cf07391c7.JPG

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/13879452-bd0e-41e7-addb-0d9084b302fe.JPG

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/c2b7d690-63ea-406c-b302-7cd2aef3d6cb.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/3075e0d4-dd05-4d4e-b6a8-3e5c6e6a3482.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/fece5f83-33f5-4756-b165-24d5579750bb.jpg

گور ایرانی

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/ceef5c1f-3c2a-4591-959c-9834498aa9b6.jpg

گور ایرانی، عکس از بهنام قربانی

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/5decb35a-0171-45d8-ab2d-0f87ef36a25b.jpg

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/500f9b26-7743-488c-a271-fac991cb7915.jpg

گور ایرانی

http://www.irandeserts.com/file/imageDocument/f1/6aef386a-1072-472c-b386-72236853aa05.jpg

گور ایرانی، تصویر از م. فرهادی نیا

مشخصات: برخی از محققان آن را زیر گونه ای بنام Ehemionus onager می دانند ولی اخیرا عده ای از محققین به این نتیجه رسیده اند که گور ایرانی گونه ای بنام ( Eonager ) است که نمونه تیپ آن اولین بار در سال 1785 از اطراف قزوین گزارش شده است. گور ایرانی شباهت زیادی با الاغ دارد، ولی قدری از آن بزرگ تر است. گوش ها بلند ( حد فاصل گوش های اسب و الاغ )، باریک و نوک تیزند. سم ها پهن تر از الاغ، دم بلند و نیمه انتهائی آن موهای بلندی دارد. موها کوتاهند. رنگ پشت، زرد متمایل به نارنجی، پایین بدن، پهلو ها و کفل ها سفید متمایل به زرد است. یال سیاه رنگی بر روی گردن و نوار قهوه ای تیره ای در پشت دارد که تا دم ادامه می یابد. در سطح داخلی دست ها تکه ای پوست گرد و سیاه رنگ مشاهده می شود. گاهی اوقات رنگ نرها کمی نارنجی تر از ماده ها به نظر می رسد.

اندازه ها: طول سر و تنه 200 تا 250 سانتی متر، دم 30 تا 49 سانتی متر، ارتفاع 100 تا 142 سانتی متر، وزن 150 تا 260 کیلوگرم.

زیستگاه: دشت ها، تپه ماهورهای کوتاه، درمنه زارها، تاغ زارها، و قیچ زارهای بلند واقع در مناطق بیابانی و استپی.

پراکندگی: در گذشته به تعداد زیاد در حاشیه کویر مرکزی از شمال زابل تا خراسان، سمنان، جنوب ورامین، قروین، دشت های مجاور پراک ملی کلاه قاضی و گاو خونی در استان اصفهان، سیرجان و بافت در استان کرمان، بهرام گور در استان فارس، ابرقو، هرات و نایبندان ر استان یزد وجود داشته است. تعدادی نیز در اواسط دهه پنجاه در منطقه خوش ییلاق واقع در شاهرود رهاسازی شدند.

پراکنش جهانی : احتمالاً از پاکستان تا افغانستان، شمال و غرب قفقاز، شمال عراق تا ایران پراکندگی داشته است.

عادات : روزها فعال است. صبح زود و عصر بیشتر مشاهده می شود در مناطق نا امن شب ها فعالیت داردد. گورها به صورت اجتماعی زندگی می کنند. نرها معمولاً تنها و گاهی با چند ماده و بچه مشاهده می شوند. ماده ها بزرگی مرکب از چندین نر، ماده و بچه نیز مشاهده می شوند. حس بینایی، شنوایی و بویایی بسیار قوی ای دارد. تندروترین عضو خانواده اسب و الاغ است می تواند مسافت های کوتاه را با سرعت 60 تا 70 کیلومتر و مسافات بسیار طولانی را با سرعت 40 تا 50 کیلومتر در ساعت بدود.

غذا : معمولاً از گیاهانی نظیر درمنه تغذیه می کند. وابستگی زیادی به آب دارد. تابستان ها معمولاً در اطراف آبشخورهایی که فاصله آنها تا محل چراگاه های اوقات از 15 کیلومتر تجاوز می کند مشاهده می شود.

تولید مثل: در اواخر خرداد جفت گیری شروع می شود. در این موقع بین نرها جدال هایی در می گیرد که با لگد زدن و گاز گرفتن همراه است، نرها اغلب قسمتی از دم خود را در این جدال ها از دست می دهند. مدت آبستنی حدود یکسال است. یک بچه می زاید. در موقع زایمان، مادر تا مدتی از گله جدا می شود. بچه ها در موقع تولید رشد کافی دارند، پس از مدتی کوتاه مادر را تعقیب می کنند. مادر به خوبی از بچه خود در مقابل طعمه خواران دفاع می کند. بچه ها احتمالاً در سه سالگی بالغ می شوند. ماده ها معمولاً هر دو سال یکبار و گاهی همه ساله می زایند. برخی از گورهای ماده ای که در منطقه کالمند در محوطه محصور نگهداری می شدند هر سال یک بچه می زایند. طول عمر گور حدود 40 سال است.

وضعیت فعلی: دشمن طبیعی آن پلنگ و احتمالاً گرگ است. در سال 1384 در محل چشمه شوراب واقع در پارک ملی توران پلنگ گور دو ساله ای را کشته بود و هر شب برای تغذیه به سراغ آن می آمد. در گذشته ای نه چندان دور گله های بزرگ گور در بسیاری از مناطق استپی و بیابانی کشور مشاهده می شد، ولی در حال حاضر نسل آن در تمام مناطق به جزء منطقه حفاظت شده بهرام گور و پارک ملی توران نابود شده است. در پارک ملی کویر طبق آمار سال 1356 تعداد 200 راس گور وجود داشت ولی در بررسی هایی که در سال 1363 توسط نگارنده انجام گرفت فقط سه راس گور در منطقه چاه غرغره مشاهده شد و از آن تاریخ به بعد نیز دیگر گوری در این پارک دیده نشد. در سال 1351 تعداد یازده راس گور از منطقه توران زنده گیری و در دشت خونیچه خوش ییلاق رها گردیدند. تعداد آنها رو به افزایش نهاد ولی در سال های اخیر به علت تخریب زیستگاه و شکار بی رویه، جمعیت آنها رو به انقراض گذاشت به طوری که از بقایای گورهای رها شده فقط دو راس باقی مانده بود که در سال 1384 هر دو توسط متخلفین کشته شدند. در حال حاضر حدود 200 راس گور در منطقه حفاظت شده بهرام گور و همین تعداد نیز در مجموعه توران وجود دارد ( بر اساس اظهار کارشناسان تعداد گورهای منطقه توران در سال 1356 متجاوز از 1000 راس بوده است ولی محیط بانان منطقه آن را 2000 را تخمین می زنند ). در سال 1377 با همکاری کارکنان محیط زیست یزد و سمنان موفق شدیم تا با استفاده از کمند، زنده گیری و انتقال چهار راس گور از پارک ملی توران به منطقه کالمند در استان یزد را به انجام رسانیم. 

در حال حاضر ( 1387 ) تعداد این گوره ها به 32 راس افزایش یافته است. همه ساله در فصل تابستان تعدادی گور که زیر گونه ای به نام کولان هستند شبانه از منطقه حفاظت شده بادخیز واقع در کشور ترکمنستان به منطقه سرخس می آمدند و پس از چریدن در خربزه کارهای دیم صبح زود مراجعه نمودند در سال 1362 تعداد این گورها بالغ بر 300 راس بود ولی در حال حاضر این رفت و آمد به ندرت صورت می گیرد. بر اساس نظریه برخی از محققین در گذشته زیر گونه گور سوریه ای ( Eh.hemippus ) که نسل آن در سال های اخیر منقرض شده است در مناطق غربی ایران وجود داشته است.

در حال حاضر به عللی از قبیل تعقیب و شکار گور با موتورسیکلت و اتومبیل، تخریب زیستگاه و اشغال آبشخورها نسل آن به شدت در معرض خطر نابودی قرار گرفته است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_فرد_سمان/گور_ایرانی.htm


 
آشنایی با خانواده های زوج سمان
ساعت ٢:۳٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٤  کلمات کلیدی: محیط زیست

خانواده خوک‌ ها FAMILY SUIDAE

خوک‌ها که وحشی آن گراز نامیده می‌شود جثه‌ی بزرگ، دست و پای کوتاه، گردن کلفت، و پوزه دراز و استوانه‌ای شکلی دارند. پوزه قابل حرکت آنها دارای یک صفحه غضروفی در نوک آن است که برای برگرداندن خاک‌های سطحی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این پوزه به وسیله یک استخوان غیر معمولی تقویت می‌شود. سوراخ‌های بینی در جلوی این صفحه قرار دارند. در هر دو فک، دندان‌های نیش و دندان پیشین دیده می‌شود. دست و پا چهار انگشت دارد که در راه رفتن فقط از دوتای جلویی استفاده می‌کند (آثار دو انگشت دیگر در برف و گل مشاهده می‌شود).

ارزش اقتصادی: افراد این خانواده در طبیعت وبه خصوص در جنگل‌ نقش باغبان را بر بهده دارند. آنها به وسیله پوزه و دندان‌های نیش بلند خود خاک را زیرورو می‌کنند و علاوه بر پوک کردن، هوادهی و دفن بذر گیاهان، تعداد زیادی از لاروهای حشرات مضر را نیز نابود می‌سازد. در فصل زمستان نیز با کنار زدن برف‌ها، مواد غذایی را در اختیار علف‌خواران و پرندگان قرار می‌دهند. گرازها غذای مناسبی برای گوشت‌خواران بزرگ هستند و در بقای آنها نقش مؤثری دارند.

گرازها حیوانات ترسوئی هستند آنها به محض احساس خطر به سرعت فرار می‌کنند ولی در مواقعی که زخمی شده یا در تنگنا قرار بگیرند، ممکن است به انسان یا سگ حمله کنند و به وسیله دندان‌های نیش بلند و قوی خود ضربات خطرناکی وارد سازند. گرازهای زخمی بسیار خطرناکند (در ایران آدم‌های عصبانی و لجباز را به گراز تیر خورده تشبیه می‌کنند). در سال‌های اخیر در برخی مناطق کشور جمعیت گراز به علت حرام بودن گوشت و نیز تولیدمثل زیاد آن به نحو شدیدی افزایش یافته و به صوتر آفتی جدی برای محصولات کشاورزی مناطق مختلق درآمده است. برای مثال گرازها در خوزستان آفت مزارع نیشکر، در گیلان و مازندران آفت مزارع برنج، در جیرفت آفت ذرت و به طور کلی در اکثر مناطق کشور آفت غلات، صیفی جات و میوه‌ هستند. در بسیاری از مناطق کشور عده‌ای به شغل حفاظت از مزارع در مقابل گراز مشغولند. به تازگی برای اقلیت‌های مذهبی مجوزهایی برای شکار این حیوان و استفاده از فرآورده‌های گوشتی آن صادر می‌شود.

از خانواده خوک‌ها تاکنون یک گونه در ایران شناسایی شده است.

خانواده گوزن‌ ها FAMILY CERVIDAE

افراد این خانواده دست و پایی بلند و دمی کوتاه دارند. بزرگ‌ترین گونه آن به نام موس (Moose) متجاوز ا ز800 کیلوگرم و کوچک‌ترین بنام پودو (Pudu) هفت کیلوگر وزن دارد. مشخصه اصلی گوزن‌ها وجود یک جفت شاخ بلند وتوپر با شاخک‌های منشعب در نرها است، نرو ماده گوزن کاریبود (Caribou) هر دو شاخ دارند، ولی در گوزن چینی (Chinese water deer) نر و ماده شاخ ندارند. شاخ گوزن‌ها همه ساله می‌افتد و بلافاصله شاخ جدیدی، که روی آن به وسیله پوسته مخملی شکلی پوشیده شده است رشد می‌کند. این شاخ‌ها طی چند ماه کامل می‌شوند و پوسته مخملی شکل آن خشک شده و از شاخ جدا می‌گردد. طول و فرم شاخ‌ها علاوه بر سن حیوان به عواملی مانند توارث، وضعیت تغذیه و ترشح هورمون بستگی دارد (هورمون تستوسترون عامل اصلی رشد و شاخ‌ها است). به همین دلیل با پیر شدن گوزن‌ها از رشد شاخ‌ها نیز کاسته می‌شود، به طوری که در گوزن‌های خیلی پیر شاخ‌ها بسیار کوتاه و گاهی بدون شاخکند. اعضای خانواده گوزن‌ها گیاه خوار و نشخوار کنند‌ه‌اند. کیسه صفرا ندارند. حس شنوایی و بویایی آنها بسیار قوی است. معمولا‌ً شبگرد هستند. غالباً به صورت اجتماعی زندگی می‌کنند. در اغلب گونه‌ها نرها در فصل جفت‌گیری حرمسرایی متشکل از چند ماده تشکیل می‌دهند.

ارزش اقتصادی: علاوه بر ارزش‌های علمی، اکولوژیک و زیبائی شناسی، گوشت این جانوران نیز مورد مصرف قرار می‌گیرد، از شاخ گوزن‌ها در صنایع دستی و همچین برای سنجش میزان رایواکتیویته موجود در یک منطقه استفاده می‌کننند. پوسته مخملی روی شاخ‌های مرال در در بعضی از کشورها به عنوان اکسیر جوانی خریدار دارد. پرورش مرال، به منظور استفاده ز گوشت و پوسته مخملی شاخ آن رد بسیاری از کشورها متداول است. در ایران همه ساله عده‌ای شاخ‌های افتاده مرال را جمع‌آوری می‌کنند و آنها را به صنعتگران زنجان و سایر شهرستان‌ها برای استفاده در صنایع دستی مانند دسته چاقو و غیره می‌فروشند. از خانواده گوزن‌ها تاکنون سه گونه در ایران شناسایی شده است.

خانواده گاوسانان FAMILY BOVIDAE

بزرگ‌ترین خانواده از راسته‌ی زوج سمان است. این حیوان جثه‌ای متوسط تا بزرگ، دست و پای بلند و دمی کوتاه یا بلند دارند. در اکثر گونه‌ها، نرو ماده‌ شاخ‌های ساده و بدون شاخک دارند. شاخ‌ها دائمی هستند و بر خلاف گوزن‌ها نمی‌افتند. شاخ‌ها تو خالی‌اند هر شاخ شامل یک قسمت استخوانی ازجنس جمجمه در زیر و غلافی شاخی از جنس پوست بر روی آن است.

تمام افراد این خانواده گیاه‌خوار و نشخوار کننده‌اند. حس بویایی و بینایی بسیار قوی است معمولاً روزها فعال هستند و غالباً به صورت اجتماعی زندگی می‌کنند. اغلب آنها در نواحی زیر چشم کشاله ران زانو و بین سم‌ها غده‌های مولد بو دارند. غدد بین سم‌ها در حیواناتی به صورت اجتماعی زندگی می‌کنند به روی زمین باز می‌شود. به این جانوران جدا ماده می‌توانند از روی بو گله خود را تعقیب کنند.

ارزش اقتصادی: علاوه بر ارزش‌های مطالعاتی ژنتیکی تفریحی ورزشی و زیبائی شناسی منبع مهمی برای تأمین گوشت و پوست به شمار می‌روند. همگی آنها از نظر شکار ورزشی و تروفه حائز اهمیت هستند. آنها همچنین طعمه بسیار مناسبی برای گوشت‌خواران بزرگ جثه محسوب می‌شوند و در بقاء آنها نقش مهمی را ایفا می‌نمایند. گاو گوسفند و بز حدود هشت تا نه هزار سال قبل در اوراسیات اهلی شده‌اند. از خانواده گاوسانان تا کنون پنج گونه در ایران شناسایی شده است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان/آشنایی_با_خانواده_های_زوج_سمان.htm


 
راسته زوج سمان
ساعت ۱٢:٤٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٤/۳٠  کلمات کلیدی: محیط زیست

http://www.irandeserts.com/file/cms/files/pp(7).jpg

در اکثر آنها دست و پا هر یک دارای دو انگشت مساوی است (انگشتان سوم و چهارم). ناخن ها به صورت سم درآمده است. اکثر افراد این راسته (در ایران به استثنای خانواده گراز) شاخ های بلندی دارند، یا آثاری از آن بر روی جمجمه به چشم می خورد. دندان های آسیا و پیش آسیا برای جویدن و نرک کردن مواد گیاهی مناسب اند. در فک بالای اکثر گونه ها، دندان های پیشین و نیش دیده نمی شود و به جای آنها لایه غضروفی شکلی وجود دارد که برای گرفتن و کندن علوفه استفاده می شود. راسته زوج سمان شامل سه زیر راسته، خوک شکلان، نشخوار کنندگان و شترها است. نشخوار کنندگان معده چهار قسمتی دارند، این حیوانات غذا را با سرعت می بلعند و در مواقع استراحت آنها را به صورت گلوله هایی به دهان بر می گردانند تا بجوند و آسیاب کنند. این عملیات پیچیده باعث می شود تا حیوانات در مراتع و زمین های باز که خطر حیوانات طعمه گیر آنها را تهدید می کند. به سرعت چرا کرده و سپس در فرصت مناسب و در محل امن آنها را بجوند. از راسته زوج سمان تاکنون سه خانواده و نه گونه در ایران شناسایی شده است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_زوج_سمان.htm


 
الاغ وحشی
ساعت ۱٢:٤۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٤/۳٠  کلمات کلیدی: محیط زیست

نام علمی: Equus asinus

نام انگلیسی: Feral Donkey

نام فارسی: الاغ وحشی

پراکندگی

محدوده زندگی در کشور ایران

در سال های اخیر به علت پیدا شدن وانت و موتورسیکلت، اهالی روستاها رغبتی به استفاده از چهارپایانی نظیر الاغ از خود نشان نمی دهند و گاهی اوقات آنها را در طبیعت به حال خود رها می سازند.

در برخی از مناطق کشور الاغ های رها شده با محیط طبیعی سازش یافته و تعداد آنها رو به افزایش گذاشته است. در حال حاضر تعداد زیادی از الاغ های نیمه وحشی در برخی از مناطق نظیر یزد و سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان مشاهده می شود. در ناحیه ای بین شهرستان مینای و جاسک که درختان اکاسیا وجود دارد صدها راس الاغ نیمه وحشی وجود دارد که طبق اظهار افراد محلی توسط لنج از کشور عمان به این منطقه منتقل ورها شده اند. این الاغ های نیمه وحشی علاوه بر ایجاد خسارت به پوشش گیاهی باعث ایجاد تصادفات جاده ای نیز می گردند.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_فرد_سمان/الاغ_وحشی.htm


 
آشنایی با خانواده فردسمان
ساعت ۱٢:٤٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٤/۳٠  کلمات کلیدی: محیط زیست

خانواده اسب و الاغ Family Equidae

افراد این خانواده جثه ای بزرگ، جمجمه ای کشیده، گوش هایی دراز، گردنی کلفت، دمی بلند و فقط یک انگشت در هر یک از پاها دارند که به سم بزرگی ختم می شود. دندان های آسیا پهن و تاج دار و برای جویدن مواد گیاهی مناسبند. دندان های نیش، کوچک و اغلب در ماده ها وجود ندارند. حس بویایی و شنوائی شان قوی است. می توانند مدتی طولانی به طور یکنواخت بدوند. این جانوران با گاز گرفتن و لگد زدن از خود دفاع می کنند.

ارزش اقتصادی : گورا را می توان پرچم کویر نامید. همه ساله تعداد زیادی از افراد طبیعت گرد برای مشاهده این حیوان کمیاب به مناطق توران و بهرام گور مسافرت می کنند. گور بر خلاف الاغ سابقه و منزلت بارزی در تاریخ و فرهنگ ایران به ویژه در هنرهای عمده از قبیل شعر، مینیاتور، فرش و نقاشی داشته است. چنانچه نظامی چشمهای زیبا را به چشمان گور تشبیه می کند، در کتابهائی مانند هفت پیکر، شاهنامه و... نیز وصف زیادی از گور شده است. چنین به نظر می رسد که در گذشته گور و آهو مهم ترین حیوانات برای شکار و تامین گوشت بوده اند. عده ای بر این باورند که مغز استخوان گور برای درمان بیماری های مفصلی بسیار موثر است که هنوز از نظر پزشکی به اثبات نرسیده است.

از خانواده اسب و الاغ تاکنون یک گونه به نام گور ایرانی در ایران شناسایی شده است.

http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/پوشش_جانوری/پستانداران_ایران_2/راسته_فرد_سمان/آشنایی_با_خانواده_فردسمان.htm


 
عکس حیوانات و جانوران در حال انقراض
ساعت ۱٢:۳٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٤/۳٠  کلمات کلیدی: محیط زیست

دو اورانگوتان در باغ وحش شهر ریودوژانیرو برزیل. این جانور نخستین پایه اکنون به شدت نسلش در معرض خطر انقراض قرار دارد

دو اورانگوتان در باغ وحش شهر ریودوژانیرو برزیل. این جانور نخستین پایه اکنون به شدت نسلش در معرض خطر انقراض قرار دارد