پرسش - رمضان به چه معنا است و حقیقت آن چیست؟

پرسش - رمضان به چه معنا است و حقیقت آن چیست؟

پاسخ اجمالی

رمضان درلغت به معنای شدّت حرارت، وحرارت سنگ، براثرشدّت حرارت خورشیدآمده است. نیزگفته شده است که از حرّ گرفته شده که به معنای برگشت ازبادیه به شهرمیباشد. امّادراصطلاح، رمضان نام ماه نهم ازماه هاى عربى وماه روزه اسلامى وماه نزول قرآن است. امام سجاد (ع) درتوصیف ماه مبارک رمضان می فرماید: سپاس خداى را که ازجمله آن راه های هدایت، ماه خود، ماه رمضان را قرارداد، ماه روزه، ماه اسلام، ماه طهارت، ماه آزمایش، ماه قیام، ماهى که قرآن را در آن نازل کرد، براى هدایت مردم ... و مشخص شدن حق ازباطل.

بنابراین، میتوان گفت ماه مبارک رمضان، ماه طهارت وماه تخلق به اخلاق الاهی است، و حقیقت وباطن آن عبارت است ازرسیدن به لقای خداوند، آزادی ازخود؛ آزادی ازخودحیوانی، وتولدخودالاهی.

پاسخ تفصیلی

رمضان به معانی ذیل آمده است:

1. رمضان مشتق از رَمَض به معنای شدّت حرارت، وحرارت سنگ، براثرشدّت حرارت خورشیدآمده است.[1] همچنین گفته شده که از حرّ گرفته شده که به معنای برگشت ازبادیه به شهرمی‌باشد.[2] بنابراین وقتی گفته می‌شود، ارْتِمَاضاً [رمض‏] من الحزن؛ یعنی باطن آن مردازغم واندوه سوخت، یاوقتی گفته می شود، ارْتِمَاضاً [رمض‏] لِفُلان؛ یعنی براى فلانى اندوهگین شد، وهمچنین وقتی گفته میشود، ارْتِمَاضاً [رمضتْ کبدُهُ؛ یعنی کبداوتباه شد؛ مثل اینکه گونه‏اى بیمارى آن را مى‏سوزاند.[3]

2. رمضان از رمیض، به معناى ابروباران درپایان‏ چلّه‌ی تابستان وابتداى فصل پاییزاست که گرماى تابستان را دورمی‌کند. به این دلیل این ماه را رمضان گفته‌اندکه بدنهاى آدمیان را ازگناهان می‌شوید.[4]

3. رمضان برگرفته ازرمضت النصل ارمضه رمضاً است؛ به این معناکه نیزه را میان دوسنگ می‌گذاشتند وبرآن می‌کوفتند تانازک شود.[5] به این تعبیر، رمضان؛ یعنى، انسان خودرا میان طاعت الهى قرارمی‌دهدتانفس اونرم وآماده‌ی بندگى شود.

4. معناى رمضان درروایات؛ دربسیارى ازاحادیث اهل بیت‏(ع) ازگفتن کلمه‌ی رمضان به تنهایى نهى شده وسفارش شده است که آن‌را ماه رمضان نام گذارند؛ زیرا رمضان یکى ازاسماى الهى است.[6] ازامام علی(ع) نقل شده است: نگویید رمضان، بلکه بگوییدماه رمضان واحترام آن را رعایت کنید.[7]

امّادراصطلاح، رمضان نام ماه نهم ازماه‌هاى عربى وماه روزه اسلامى است وآن ماه نزول قرآن است: شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ ...[8]. [9]

حقیقت و باطن ماه مبارک رمضان

هرآنچه که درعالم هستی وجوددارد، حقیقت وباطنی دارد؛ زیرادنیاتنزّل یافته‌ی عوالم بالااست، هرچه درعالم دنیااست نمونه‌ای است ازآنچه درعالم معنااست. احکام وقوانین الهی هم که دردنیابه صورت دین ودستورات عبادی ظهورکردند، اسراروباطنی دارند. اشیا، زمانهاومکانهانیزدارای حقیقت وباطن می‌باشند. یکی ازآن زمانها، ماه مبارک رمضان است. در فرهنگ اسلامی ماه رمضان یکی ازمهمترین ومحترمترین ماههای سال است؛ ماهی که نزدمسلمانان به ماه عبادت و طهارت معروف بوده وآن را -به تعبیرپیامبر(ص)- ماه خدامینامند.[10]

امام سجاد(ع) درصحیفه سجادیه دراستقبال ازماه مبارک رمضان بابیانی شیواورساازماه رمضان سخن گفته وحقیقت آن را روشن ساخته است. مادراین مقال تنهاگوشه ایی ازآن را بیان می کنیم. امام دراین دعا، ابتداخداوندمتعال را جهت هدایت شدن به دین الاهی وبهره‌مندی ازنعمت بندگی وعبادت، شکرگذاری میکند، سپس میفرماید: «سپاس خداى را که از جمله آن راه های هدایت، ماه خود، ماه رمضان را قرارداد: ماه روزه، ماه اسلام، ماه طهارت، ماه آزمایش، ماه قیام، ماهى که قرآن را درآن نازل کرد، براى هدایت مردم، وبودن نشانه‏هایى روشن ازهدایت ومشخص شدن حق ازباطل، وبدین جهت برترى آن ماه را برسایرماه ها برپایه احترامات فراوان، وفضیلتهاى آشکارروشن نمود».[11]

توصیف ماه رمضان باعباراتی؛ نظیرماه اسلام، ماه نزول قرآن، حاکی ازآن است که درنظر امام سجاد (ع) ودرمکتب اهل بیت (ع)، ماه مبارک رمضان، عرصه برای تجلی حقیقت اسلام؛ یعنی تسلیم محض دربرابرخداوندمتعال است. این عرصه، مجالی است تابندگان خدابه امرورضای او، حتی ازنیازهای طبیعی وحلال خودچشم‌پوشی کنندوسرتسلیم بربندگی شکوه مند خالق بی همتای خویش فرودآورند. این تمرین یک ماهه درکفّ نفس وخودداری ازدرخواست نفسانی، تمرینی مفید ونیکواست برای تقویت اراده وخویشتن داری درباقی سال؛ چون انسانی که یک ماه به دستورالاهی درمقابل خواست حلال نفس خویش مقاومت کرده وفقط بخاطررضای خداوندازنیازهای طبیعی خودمانندخوردن وآشامیدن اجتناب نموده است، این قدرت را خواهدداشت تادریازده ماه دیگرسال درمقابل وساوس شیطانی ودرخواستهای نفسانی نفس اماره خویش مقاومت نموده واهل تقواورستگاری شود.

ماه مبارک رمضان، ماه طهارت است. ماهی که بنده وجودخودرا ازتمایلات مادی وحیوانی زدوده وباروزه ضمن تطهیر جسم، به تطهیرجان نیزمیپردازدتاروحش درعالم پاکی ورشدوتعالی، ازانوارهدایت بخش خدای متعال بهره مند شود.

پس میتوان گفت حقیقت ماه رمضان عبارت است از: آزادی ازخود؛ آزادی از خودحیوانی، وتولدخودالاهی. ماه مبارک رمضان، ماه تخلق به اخلاق الاهی است وحقیقت وباطن آن عبارت است از: رسیدن به لقای خداوند. درحدیثی آمده است که خداوندسبحان فرمود: «الصَّوْمُ لِی وَ أَنَا أَجْزِی بِه‏»؛[12] روزه مال من است ومن خودبه آن جزا میدهم. بعضی کلمه «اجزی» دراین روایت را به صیغه مجهول «اُجزَی» خوانده اند؛ یعنی روزه برای من است ومن پاداش آن هستم. حیف است که انسان به خودش وبه غیرخداوبه هرآنچه که متغیر است، دل ببندد؛ زیراهرچه غیرخدااست، درمعرض زوال وتغییر است ونمیتواندجزای انسان باشد؛ جزای روزه دار، لقای حق است.[13]

[1]. ابن منظور، محمدبن مکرم‏، لسان العرب، ج ‏7، ص 160، چاپ سوم‏، دارصادر، بیروت، 1414 ق‏.

[2]. همان.

[3]. مهیار، رضا، فرهنگ أبجدی عربی - فارسی، ص 41، بی تا، بی جا.

[4]. لسان العرب، ج ‏7، ص 161.

[5] همان، ص 162.

[6]. ‏طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق: حسینی‏، سیداحمد، ج 2، ص 223، کتابفروشی مرتضوی، تهران، چاپ سوم، 1375ش.

[7]. کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، محقق ومصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 4، ص 69، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

[8]. بقره، 185.

[9]. قرشى، سیدعلى اکبر، قاموس قرآن، ج ‏3، ص 123، چاپ ششم، دارالکتب الإسلامیة، تهران، 1371 ش‏.

[10] شیخ صدوق، أمالی، ص 93، انتشارات کتابخانه اسلامیه، 1362.

[11] . صحیفه سجادیه کامله، شعرانی،ابوالحسن، دعای 44، ص 267، چاپ ششم، قائم آل محمد، قم، 1386ش.

[12]. شیخ صدوق، من ‏لایحضره ‏الفقیه، ج 2، ص 75، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1413 ق.

[13] . جوادی آملی، عبدالله، حکمت عبادات، ص 33و131- 135و 145- 147، اسراء، قم، چاپ اول، 1378ش.

http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa15258

/ 0 نظر / 21 بازدید