زنگ خطر برای 3 بیماری

نویسنده: بهاره حمیدی

سوزن سوزن شدن یا به خواب رفتن پاها و دست ها نوعی از دست دادن احساس نسبت به سرما و گرما است که ممکن است در برخی از اندام های حرکتی بدن اتفاق بیفتد.

این عارضه که معمولاً در ساق دست و پا و انگشتان مشاهده می شود طیف گسترده ای از علل مختلفی مانند کاهش گردش خون در اثر بی تحرکی تا عوامل جدی تر مانند آسیب به اعصاب را در بر می گیرد.

متخصصان ضمن با اهمیت دانستن این نشانه ها، پیگیری و درمان هرچه سریعتر عوامل به وجود آورنده آن را برای جلوگیری از عوارض جبران ناپذیر مورد تاکید قرار می دهند.

خونرسانی ناکافی به بدن

به خواب رفتن یا سوزن سوزن شدن دست و پا علامتی از یک اختلال است که نباید به سادگی از آن گذشت. گردش خون نا کافی ساده ترین علتی است که به این عارضه نسبت داده می شود.

 با توجه به این که اکسیژن لازم سلول های مختلف بدن از طریق گردش خون تامین می شود، ثابت ماندن، بی تحرکی و یا تحت فشار قرار گرفتن اعضای بدن از جمله دست و پا مانع اکسیژن رسانی کافی به سلول ها شده و آنها را بی حس می کند.

ایستادن یا نشستن به مدت طولانی یکی از شایعترین علت های به خواب رفتن اندام ها بخصوص پاها است. در این موارد با تغییر حالت وخارج کردن عضو به خواب رفته از حالت فشرده باید خون بیشتری به عضو رسانیده شود.

 قدم زدن در محیط کار و پرهیز از ایستادن یا نشستن به مدت طولانی از بروز چنین عارضه ای پیشگیری می کند.

بی خطر ترین علت به خواب رفتن دست یا پا بی تحرکی است ولی با تغییر حالت باید برطرف شود، در صورتی که پس از برگشتن به حالت عادی این عارضه بهبود پیدا نکرد، باید به پزشک مراجعه شود.

کمبود های تغذیه ای

کمبود برخی ویتامین ها و املاح، مصرف بعضی از دارو ها، کاهش گردش خون به دنبال گرفتگی عروق خونی، دیابت، میگرن، بیماری مولتی پل اسکلروز، ضربه، حمله قلبی، اختلالات غده تیروئید، تبخال، تحت فشار قرار گرفتن نخاع، رادیو تراپی، سندرم تونل کارپ، مصرف توتون و تنباکو و آسیب به مهره های گردن یا کمر از مهم ترین علل به خواب رفتن دست و پا به شمار می روند.

تیامین یا ویتامین ب1 از ریزمغذی هایی است که در گردش خون بدن نقش مهمی دارد.

کمبود این ویتامین در بدن باعث سردی دست و پا و تضعیف گردش خون شده و عملکرد سیستم قلبی عروقی و عصبی را بر هم می زند.نیاز روزانه بدن انسان به ویتامین ب1، 4/1 میلی گرم است که کمبود آن علاوه بر عوارض فوق، خستگی، ضعف، کاهش اشتها و به خواب رفتن دست و پا را به دنبال دارد.

دانه های خوراکی و غلات غنی از ویتامین ب1 است که باید در رژیم غذای گنجانده شود. نوشیدن روزانه بیش از سه فنجان قهوه باعث دفع ویتامین ب1 می شود و با کاهش سطح این ریز مغذی گردش خون کندتر و به خواب رفتن اندام ها آغاز می شود.

کمبود ویتامین ب2

ریبوفلاوین یا ویتامین ب2 از ریز مغذی هایی است که در عملکرد سیستم عصبی انسان نقش مهمی ایفا می کند.

کمبود ویتامین ب2 باعث التهاب اعصاب می شود و علائمی شبیه به بیماری مولتی پل اسکلروز به وجود می آورد.

در ام.اس یا مولتی پل اسکلروز که ناشی از التهاب سیستم عصبی است، پروتئین میلین سلول های مغزی که اطراف رشته های عصبی را گرفته است تخریب می شود و فرد را دچار علائمی مانند ضعف عضلانی، لرزش دست یا پا، اختلال ذهنی و حسی، به خواب رفتن یا سوزن سوزن شدن آن می کند. علی رغم آن که علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نشده است، مکمل غذایی و ماساژ درمانی در درمان ام.اس مفید واقع شده است.

گوشت قرمز و سفید، غلات، حبوبات بخصوص عدس، قارچ، ماهی و دانه آفتابگردان مواد غذایی غنی از ویتامین ب2 است که بدن انسان روزانه به 4/2 میلی گرم از آن احتیاج دارد.

نقش ویتامین ب5

سلامت پوست، عضلات و اعصاب بدن انسان ارتباط مستقیم با سطح ویتامین ب5 در گردش خون دارد.

این ویتامین برای رشد مو ها لازم است و سوخت و ساز بدن را کنترل می کند.

آزادسازی انرژی از کربوهیدرات ها، چربی ها، پروتئین و ترشح برخی هورمون ها مانند کورتیزول از مهمترین اعمال ویتامین ب5 در بدن است.

تحقیقات نشان داده است کمبود ویتامین ب5 در بدن باعث سردی انتهای دست و پا، سوزن سوزن شدن آن و ضعف عضلانی می شود.گز گز دست و پا، مشکلات قلبی، افسردگی و از همه مهمتر گرفتگی عضلانی از دیگر علل کمبود ویتامین ب5 در بدن است.

گوشت، سبزیجات، غلات، شیر، لبنیات و حبوبات از جمله عدس از منابع غنی ویتامین ب5 است که نیاز روزانه بدن یعنی 5 تا 10 میلی گرم باید از طریق آن تامین شود.

علاوه بر ویتامین های گروه ب، کلسیم، پتاسیم و سدیم ریز مغذی هایی هستند که کمبود آنها باعث به خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پا می شود. بر این اساس مصرف لبنیات، میوه و سبزی بخصوص در سالمندانی که دچار گرفتگی عروق شده اند اهمیت زیادی دارد.

سندروم تونل کارپال

آسیب به اعصاب، التهاب آن و یا تحت فشار قرار گرفتن عروق و اعصاب بین مهره ها یکی از عواملی است که باعث خواب رفتگی اعضای بدن بخصوص دست و پا می شود.

در حال حاضر یکی از شایعترین علل به خواب رفتن یا بی حس شدن انگشتان دست، سندرم تونل کارپال است. اعصاب اصلی دست از میان حلقه ای که بین استخوان های مچ دست وجود دارد می گذرد.

در صورتی که رباط های موجود در حلقه دست به هر علتی از جمله کشش یا فعالیت بیش از اندازه ملتهب شده باشد و حلقه بین استخوان های دست تنگ شده و عصب بین آن بشدت تحت فشار قرار می گیرد. در این حالت، دست دچار درد و ضعف می شود.

افراد مبتلابه سندرم تونل کارپال معمولاً هنگام نوشتن، تایپ و یا بلند کردن اشیا دچار مشکل می شوند. استراحت، ثابت نگه داشتن دست، داروهای ضد التهاب، استراحت دادن به دست هنگام کار، فیزیوتراپی و در نهایت جراحی روش های درمانی است که برای کاهش علائم این عارضه توصیه می شود.

آسیب های ستون فقرات

آسیب در ناحیه مهره های گردن و تحت فشار قرار گرفتن اعصاب آن از دیگر اختلالاتی است که باعث به خواب رفتن یا سوزن سوزن شدن بازوها یا دست ها می شود.این در حالی است که تحت فشار قرار گرفتن اعصاب کمر بر اثر دیسک، سوزن سوزن شدن یا گزگز شدن پاها را به دنبال دارد.

سیاتیک عصب اصلی پا است که به صورت چهار رشته از میان مهره های بخش انتهایی ستون مهره ها خارج می شود. هر گونه جابه جایی دیسک باعث برآمدگی عصب و تحت فشار قرار گرفتن آن می شود که در نهایت درد و احساس خواب رفتگی پا و انگشتان آن را به وجود می آورد.

با توجه به این که اولین گام در رابطه با به خواب رفتن اندام، درمان عوامل به وجود آورنده آن است، پیگیری و درمان بیماری های زمینه ای فیزیوتراپی و ورزش در اولویت قرار دارد.

دیگر عوامل موثر

متخصصان به خواب رفتن یا بی حس شدن دست و پا را علایم هشداردهنده ای از برخی بیماری ها می دانند.

اختلال اعصاب محیطی، پارکینسون، میگرن، افسردگی، آلزایمر و انواع ناهنجاری های خواب از مهمترین این عوارض به شمار می رود.

دیابت از بیماری های شایعی است که با افزایش میزان قندخون موجب وارد شدن آسیب به چشم، قلب، کلیه، گوارش، مجاری ادرار، کاهش وزن و کج خلقی می شود.

علاوه بر موارد فوق، آسیب به اعصاب یکی دیگر از عوارض افزایش قندخون است که باعث گزگز و بی حسی اندام بخصوص پاها می شود.

درمان دارویی دیابت، رژیم غذایی مناسب و ورزش منظم مهمترین راه درمان این عارضه محسوب می شود.

افزایش کلسترول خون عارضه دیگری است که با سخت کردن جدار عروق و انسداد آن از خونرسانی به اندام های بدن جلوگیری می کند.

در این شرایط اکسیژن رسانی ناکافی به اعضای بدن باعث سوزن سوزن شدن دست و پاها حتی هنگام پیاده روی می شود.

به خواب رفتن دست یا پا بدون علت، احساس درد در ناحیه گردن، ساعد یا انگشتان، بی حس شدن پا و تشدید آن هنگام پیاده روی، وجود کهیر یا تحریکات پوستی روی دست یا پای بی حس شده، سرگیجه، گرفتگی عضله یا دیگر علایم غیرطبیعی، ضعف یا بی حسی همراه با گزگز و بی حسی پس از آسیب به کمر یا گردن از علایمی است که باید جدی گرفته شوند.

گیجی، اختلال در راه رفتن و یا از دست دادن کنترل نیز از دیگر شواهدی است که نباید نسبت به آن بی تفاوت بود.

علاوه بر درمان بیماری های زمینه ای، تغییر وضعیت و قدم زدن در فاصله انجام کارهای طولانی مدت مانند ماشین نویسی یا خیاطی مانع از کاهش اکسیژن رسانی به اندام می شود و از گزگز آن پیشگیری می کند.

ورزش روزانه، پیاده روی، دو و شنا باعث بهبود جریان خون می شود. استفاده از جوراب ضخیم و کفش مناسب برای افرادی که بیشتر اوقات دچار گزگز یا بی حسی پا می شوند از وارد شدن صدمات بیشتر جلوگیری می کند. همچنین گرمادرمانی و قرار دادن پاها در آب گرم به مدت 20 دقیقه باعث بهبود جریان خون می شود.

ایرج خسرونیا

متخصص گوارش، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

به طور طبیعی، مویرگ ها، عروق و اعصاب اصلی بدن به شاخه های فرعی باریکتری تقسیم می شوند که تا انتهای انگشتان دست و پا ادامه پیدا می کنند.

گاهی اوقات عروق و اعصابی که گردن یا کمر را عصب رسانی می کنند در اثر جابه جایی مهره یا دیسک تحت فشار قرار گرفته و دچار آسیب می شوند بنابراین گزگز یا سوزن سوزن شدن بازو، انگستان دست و پا یکی از شایع ترین نشانه های تحت فشار بودن اعصاب گردن یا ستون فقرات است.

دیسک کمر یا گردن عارضه ای است که در اثر ضربه و یا با افزایش سن و جابه جایی مهره ها به وجود می آید. انجام حرکات کششی تحت نظر پزشک و فیزیوتراپی کمک زیادی به کاهش علائم دیسک و گزگز اندام می کند. املاح و ویتامین ها ریزمغذی هایی هستند که میزان کافی آن در خون با سلامت عروق و اعصاب مرتبط است.

کلسیم از جمله املاح معدنی است که برای عملکرد سلول های جدار عروق ضروری است.

کمبود این ریزمغذی در بدن علاوه بر تاثیر بر بافت و استحکام استخوان ها، باعث انقباض عروق خونی می شود و علائمی مانند گزگز و سوزن سوزن شدن دست و پا را به وجود می آورد.

کمبود کلسیم در موارد شدید موجب تشنج و لرزش دست یا پا می شود.

آهن نیز از املاحی است که برای ساخت و ساز گلبول های قرمز خون ضروری است.

در صورت کمبود آهن و ابتلابه کم خونی، تعداد گلبول های قرمز خون کاهش پیدا می کند و در نتیجه مهمترین عمل سلول های خونی که اکسیژن رسانی به بافت ها است مختل می شود.

اکسیژن رسانی ناکافی به اندام های بدن، موجب سردی، تیرگی و بی حسی آن می شود. از آنجا که زنان بیش از مردان در معرض ابتلابه کم خونی قرار دارند، استفاده از منابع غنی از آهن مانند گوشت، تخم مرغ و حبوبات بخصوص در دوران بارداری اهمیت بسزایی در پیشگیری از این عارضه دارد. مصرف سیگار، توتون و تنباکو با اختلال در خونرسانی به اعضای مختلف بدن مانع از اکسیژن رسانی کافی می شود و به خواب رفتن دست و پا را به وجود می آورد.

اختلالات مادرزادی ستون فقرات، تنگی عروق مادرزادی و خونرسانی ناکافی از قفسه سینه به سمت اندام ها از علل دیگر خواب رفتن دست و پا است.

اگرچه اغلب گزگز دست و پا مربوط به حالت های نامناسب هنگام نشستن، ایستادن و خوابیدن است ولی این عارضه هنگامی که چندین مرتبه در هفته اتفاق بیفتد و با تغییر وضعیت برطرف نشود باید جدی گرفته شود.

آزمایش خون، رادیوگرافی از گردن و مهره های کمر، بررسی فشار خون و عروق خونی مهمترین راه های تشخیص این عارضه است که باید توسط پزشک متخصص انجام شود. مصرف مواد غذایی سرخ کرده و غذاهای آماده با افزایش میزان چربی های موجود در خون موجب تنگی عروق و خونرسانی ناکافی به اعضا می شود بنابراین مصرف آنها باید به حداقل برسد. سبزیجات تازه، میوه و لبنیات با تامین ویتامین ها و املاح مورد نیاز بدن از کمبود ویتامین ها و املاح بخصوص کلسیم پیشگیری می کند.

روزنامه ایران، شماره 4487 به تاریخ 6/2/89، صفحه 15 (گزارش زندگی)

magiran.com/n2076964

http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2076964

/ 0 نظر / 5093 بازدید